442مهمترين سفرنامه‌اى كه در اوايل دوره عثمانى نوشته شد، سفرنامه اوليا چلبى است.

سفرنامه او، از ارزشمندترين سفرنامه‌هاى قرن 11 به شمار مى‌رود. اوليا چلبى 1020 در استانبول به دنيا آمد و تمام عمر خود را در سفر سپرى كرد.

سومين جلد از سفرنامه ده جلدى او، از استانبول تا شام را شرح داده و مسير او همان است كه حجاج شام از آن‌جا به مكه مى‌رفتند. اين سفر اوليا چلبى در 1087 هجرى، در زمان سلطان محمود چهارم، پادشاه عثمانى انجام شده و از تمام شهرها و زيارتگاه‌هاى ميان راه، در سفرنامه او ياد شده است. در مجلد 9 و 10، سفر وى به حجاز، سپس به مصر و سودان نوشته شده است.

اوليا چلبى در 1088 ق. در سن 60 سالگى، به همراه صرّه همايونى از استانبول حركت كرده و تا آدانا به همراه صرّه پيش رفته است. او تمام جزئيات مربوط به اخراج صرّه، حركت، جشن‌ها و ساختار سفر را در كتاب خود آورده است.

چلبى در آلمنه از كاروان جدا شد و به راهى ديگر به مرعش و عين تاب، كه شهرهاى مهم آن دوره بودند، رفت. از آنجا به حلب و بيروت و قدس عزيمت نمود.

اوليا، قصد داشت در قدس به كاروان مصر ملحق شده، همراه آن به حج برود، ولى در آن سال به دستور پادشاه، كاروان ده روز زودتر به راه افتاد. به همين خاطر وى مجبور شد با كاروان شام به مكه برود. حسين پاشا، پاشاى شام، نيازهاى او و همراهانش را از شام تا مكه تأمين كرد.

چلبى در بيست شوال سال 1081 ه. از شام حركت كرد و به همراه هزار نفر از حجاج ايرانى كه به كاروان شام پيوسته بودند، به شهر مكه عزيمت نمود. او مى‌نويسد: از هر حاجى ايرانى 15 سكه طلا مى‌گرفتند.

سفرنامه اوليا چلبى مفصل‌ترين نوشته در خصوص مكه و مدينه است. اوليا چلبى مسير آناتولى را نيز براى ما شرح داده است. ¹