253
اقسام تقيه
از بررسى مجموع آيات و رواياتى كه در مورد تقيه وارد شده است، چنين استفاده مى‌شود كه تقيه بر سه قسم است؛ بدين معنا كه در اين باب، سه عنوان وجود دارد كه هر كدام موضوع براى حكمى واقع شده‌اند. اگرچه در نظر ابتدايى نتوانيم عنوان تقيه را بر هر سه قسم اطلاق نماييم، ليكن با دقت عميق - همان‌طورى كه بعداً اشاره خواهد شد - صحت اين اطلاق روشن مى‌شود.
1. تقيه خوفى
در صورتى كه انسان بر اثر انجام يك عملِ صحيح و مطابق با مذهب و دين خويش، خوف و ترسى را بر جان، ناموس و مال خود و يا ديگران مشاهده كند، بايد از انجام آن عمل خوددارى و تقيه كند و عملى را كه مطابق با مذهب مخالفين و يا كفار باشد انجام دهد؛ به‌طور كلى تقيه خوفى در موردى است كه اضطرار يا اكراهى متوجه انسان شده باشد. به اين قسم از تقيه، در بعضى از آيات و روايات اشاره شده است. خداوند در قرآن مجيد مى‌فرمايد:
(لاٰ يَتَّخِذِ الْمُؤْمِنُونَ الْكٰافِرِينَ أَوْلِيٰاءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ وَ مَنْ يَفْعَلْ ذٰلِكَ فَلَيْسَ مِنَ اللّٰهِ فِي شَيْءٍ إِلاّٰ أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقٰاةً وَ يُحَذِّرُكُمُ اللّٰهُ نَفْسَهُ وَ إِلَى اللّٰهِ الْمَصِيرُ) (آل‌عمران: 28)
مسلمان‌ها نبايد كفار را سرپرست خود قرار دهند و هركس چنين كند، هيچ‌گونه ارتباطى با خداوند ندارد؛ مگر آنكه از آنها بترسد و تقيه كند. و خداوند شما را از مجازات خويش برحذر مى‌دارد و بازگشت به سوى او است.
(مَنْ كَفَرَ بِاللّٰهِ مِنْ بَعْدِ إِيمٰانِهِ إِلاّٰ مَنْ أُكْرِهَ وَ قَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالْإِيمٰانِ) (نحل: 106)
هركس پس از ايمان، به خدا كافر شود، گرفتار غضبى از جانب خدا و عذاب عظيمى خواهد شد؛ مگر كسى كه او را مجبور به اظهار كفر كنند، درحالى‌كه دلش آرام به ايمان است.