145
نماز مسافر در مكان‌هاى چهارگانه
مهدى درگاهى
ميقات حج، شماره 72 و 74، ، تابستان و زمستان 1389ه .ش
مشهور ميان فقهاى متأخر اين است كه مسافر در چهار مكان (مكه، مدينه، مسجد كوفه و حائر حسينى) ميان قصر و اتمام نماز مخير است. براساس فتواى اين فقها، اين مكان‌ها از قاعده «لزوم قصر» خارج‌اند. البته اين حكم مخالفانى نيز دارد. نوشتار پيش‌رو پژوهشى است درباره اين مسئله و بررسى نظريه‌ها و دلايل آنها. پرسش اصلى نوشتار عبارت است از اينكه «نماز مسافر در اماكن چهارگانه، از جهت قصر يا اتمام و يا تخيير ميان اين دو، چه حكمى دارد». مقاله حاضر از يك بخش مقدماتى و سه بخش اصلى تشكيل شده است. نگارنده پس از بيان مباحث مقدماتى، در بخش نخست نظريه وجوب قصر، قائلان و ادله آن را مطرح كرده است. ايشان در اين بخش به نُه دليل اشاره كرده و مورد بررسى قرار داده است. بخش دوم بررسى نظريه اتمام، قائلان و ادله آن را شامل مى شود. در اين بخش هشت دليل مطرح و نقد و بررسى شده است. در بخش سوم نيز، به نظريه تخيير با افضليت اتمام، قائلان و ادله آن پرداخته شده است. براى نظريه تخيير هشت دليل مطرح و بررسى شده است. نويسنده در پايان به جمع‌بندى ادله پرداخته و آن را در دو بخش جمع عرفى و تعارض پى گرفته است.
مقدمه
در اين نوشتار، به بيان «حكم نماز مسافر در اماكن چهارگانه، از جهت قصر و اتمام» خواهيم پرداخت. مراد ما از «مكان‌هاى چهارگانه»، به‌طور اجمال «مكه، مدينه، مسجد