84مى‌شد، براى آنان‌كه به حكم ضرورت در شب، رمى مى‌كردند.
از همه ارباب تحقيق مى‌خواهيم، تا تمام اين نوشته را با دقت مطالعه نكرده‌اند، به داورى ننشينند؛ وفقكم الله لمرضاته.
جمره چيست؟
اصل وجوب رمى جمرات، به عنوان يكى از مناسك حج، از مسلمات و ضروريات اسلام است و همه علماى اسلام بر آن، اتفاقِ‌نظر دارند. اما مسئله مهم در اين است كه بدانيم جمره چيست، كه بايد سنگ‌ها را به سوى آن پرتاب كرد؟ آيا جمره همين ستون‌هايى است كه امروز به آن سنگ مى‌زنند؟ يا آن قطعه زمينى است كه اطراف ستون‌ها قرار دارد؟ يا هر دو؟ يعنى سنگ به سوى هر كدام پرتاب شود، كافى است؟
گروهى از فقها، از شرح اين مطلب سكوت كرده‌اند و به سادگى از كنار آن گذشته‌اند. ولى گروهى از آنها تعبيرات روشنى دارند كه به‌خوبى نشان مى‌دهد جمره، همان زمين اطراف ستون‌هاست؛ همان قطعه زمينى كه سنگريزه‌ها به هنگام رمى در آن جمع مى‌شود.
در كتب ارباب لغت و روايات معصومين(عليهم السلام) نيز اشاره‌هاى گويايى بر اين امر وجود دارد. بلكه قراين نشان مى‌دهد كه در عصر رسول‌الله(ص) و امامان معصوم(عليهم السلام) ستونى در محل جمرات وجود نداشته و اگر بوده، به عنوان نشانه و علامت براى گم نكردن آن محل بوده است. حاجيان سنگ‌هاى خود را بر آن قطعه زمين مى‌انداختند و سنگ‌ها روى هم انباشته مى‌شد و بدين جهت آن را جمره، يعنى مجتمع الحصى (محل جمع شدن سنگريزه‌ها) گفته‌اند. براى پى بردن به اين حقيقت، بحث را در چهار محور دنبال مى‌كنيم:
محور نخست: كلمات ارباب لغت در تفسير و توضيح جمره.
محور دوم: نقل كلمات فقهاى بزرگ شيعه و اهل سنت.
محور سوم: آنچه از روايات اسلامى استفاده مى‌شود.
محور چهارم: پاسخ به پرسش‌هاى مختلف و بررسى نقدها.