267«بلى مهم، آن چيزى است كه قصد كرده است».
-محمد بن عبد الله الحميري إلى صاحب الزمان فيما سأله مسئله عن رجل اشترى هدياً لرجل غائب وسأله ان ينحر عنه هدياً بمنى فلما أراد نحر الهدي في اسم الرجل و نَحَر الهدي ثمّ ذكره بعد ذلك، أيجزي عن الرجل أم لا؟ الجواب لا بأس بذلك. 1
محمد بن عبد الله حميرى در پرسشى از امام زمان(ع) پرسيد: «مردى قربانى را براى شخص غايب كه تقاضاى قربانى كرده بود، خريد. ليكن هنگام كشتن قربانى، نام سفارش‌دهنده را از ياد برد و قربانى كرد و سپس به ياد آورد. آيا اين قربانى كافى است»؟ فرمود: «بلى مانعى ندارد».
سه - سير تاريخى اين مسئله
سير تاريخى اين مسئله نشان مى‌دهد كه در كتب فقهى چنين شرطى براى فقيهان مطرح نبوده است. آنان يا به مسئله نيابت در قربانى نپرداخته‌اند يا آنكه از شرط ايمان سخن نگفته‌اند. اينك مرورى بر كتب فقهى، تا عصر حاضر، خواهيم داشت تا اين ادعا به اثبات برسد:
در فقه الرضوى تنها اين عبارت به چشم مى‌خورد: «اگر پول داشتى و به قربانى دسترسى نداشتى، پول را نزد مردى از اهل مكه قرار ده تا در ماه ذى‌حجه قربانى خريدارى كند و به جاى تو ذبح كند». 2
شيخ صدوق (م 381ه .ق) در مقنع 3 و هدايه 4 از اين شرط سخنى نگفته است، همان‌گونه كه «مقنعه» شيخ مفيد (م 413ه .ق) خالى از اين اشتراط است. 5
در كتاب‌هاى انتصار 6 و ناصريات 7 سيد مرتضى (م 436ه .ق) نيز مسئله نيابت مطرح نيست و در «جمل‌العلم والعمل» وى تنها اين عبارت به چشم مى‌خورد: «بهتر آن است كه خود، قربانى‌اش را ذبح كند». 8
ابوالصلاح حلبى (م 447ه .ق) در «الكافى» فقط به اين مطلب بسنده كرده است: «مستحب است صاحب قربانى، خود عهده‌دار ذبح شود يا با ذبح‌كننده مشاركت كند». 9