219اصطلاح كفايى؟
چنان‌كه مستفاد از روايات حج آن است كه اگر يكسال فرضاً مستطيعى وجود نداشته باشد و خانه خدا بى‌زائر بماند، بر مسلمانان و حاكم اسلامى واجب است از بيت‌المال، عده‌اى را به حج اعزام كند و اين، نوعى واجب كفايى را مطرح مى‌سازد.
پس احداث سردخانه، ايجاد تأسيسات و انجام كارى كه امكان استفاده از گوشت قربانى را فراهم مى‌سازد، در بعد تكليف فردى، واجب نيست؛ همانند استطاعت حج كه تحصيل آن واجب نيست. ليكن براى عامه مسلمانان، به‌طور واجب كفايى، اقدام به ايجاد چنين شرايطى فرض است و اگر احدى به آن عمل نكند و گوشت‌ها روى زمين بماند و فاسد شود، همه مقصرند و مسئول. ليكن اگر عده‌اى ثروتمند و دارا و برخى حاكمان و رؤساى توانا، چنين وضع را ايجاد كنند، از گردن بقيه مى‌افتد و موضوع تكليف عمومى، منتفى مى‌گردد.
خاتمه
با ملاحظه آيات قرآنى و تأكيد آنها به اطعام و احسان به بينوايان و سائلان و با در نظرگرفتن روايات و تأكيد آنها بر صدقه، احسان و اطعام محرومان و با وجود فتاوا و كلمات فقها و دانشمندان اسلامى، مبنى بر احتياط در بيرون نبردن گوشت قربانى‌ها و متعلقات آنها و سعى در به مصرف رساندن همه آنها براى نيازمندان و درماندگان در كنار بيت خدا و سرزمين منا، آيا وقت آن فرا نرسيده كه مسلمانان متعهد و ملتزم به شرع، در زمينه حسن استفاده از گوشت قربانى‌هاى منا، اقدامى اساسى و تصميم و عزمى شايسته و نهايى اتخاذ كنند؟ به‌خصوص كه سال به سال آمار حاجيان فزونى مى‌يابد و گوشت‌ها، بيشتر تضييع مى‌شود.
حقيقت آن است كه هدايت ائمه دين طى روايات، هماهنگ با قرآن و اوضاع جارى در هر عصر بوده و با دقت در سير تاريخى مسئله و كلمات فقها و نظرات ابراز شده توسط آنان، طى كتب مفصل فقهى، به اين نتيجه مى‌رسيم كه ملاك قربانى حج و فلسفه