113
نتيجه
دقت در سخنان گسترده بالا، كه از محققان فقه اسلامى اعم از شيعه و اهل سنت، در پنج گروه و از حدود پنجاه منبع نقل شد (به خصوص با توجه به اينكه در موضوعاتِ مربوط به حج اختلافى ميان فِرَق اسلامى نيست) ثابت مى‌كند كه در قرون پيشين يا ستونى در محل جمرات نبوده يا اگر بوده، به عنوان علامت بوده است.
جمرات در روايات اسلامى
گرچه در روايات اسلامى، در مورد جمره، سخن صريح به ميان نيامده، ليكن اشاره‌هايى وجود دارد كه نشان مى‌دهد جمرات همان محل اجتماع سنگريزه‌هاست؛ توضيح اينكه: رواياتِ رمى جمرات در كتاب «وسائل الشيعه»، در دو بخش نقل شده است:
1. در ابواب «رمى جمره عقبه»
روايات اين بخش، در ضمن هفده باب آمده كه روايات فراوانى است درباره احكام جمرات. ليكن در هيچ يك از آنها، تفسير و توضيحى درباره جمره و اينكه جمره ستون است يا محل اجتماع سنگريزه‌ها؛ ديده نمى‌شود.
2. ابواب العود إلى منا و رمى الجمار..
پس از ابواب ذبح و تقصير، احاديث فراوان ديگرى با عنوان بالا، طى هفت باب، درباره رمى هر سه جمره بيان فرموده، كه در هيچ‌يك ازاين‌روايات نيز سخنى از تفسير جمرات به چشم نمى‌خورد. گرچه در روايات اسلامى، در مورد جمره، سخن صريح به ميان نيامده، ليكن اشاره‌هايى وجود دارد كه نشان مى‌دهد جمرات، همان محل اجتماع سنگريزه‌هاست. ولى با بررسى دقيقى كه در مجموع اين ابواب بيست و چهارگانه به عمل آمد، در روايات متعددى، اشاره‌هاى پرمعنايى ديده مى‌شود كه نظريه ما را تأييد