155دلى] هستند كه انديشه نمىكنند». (انفال: 22) همچنين در آيهاى ديگر مىفرمايد: (وَ يَجْعَلُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِينَ لاٰ يَعْقِلُونَ ) ؛ «و خداوند پليدى [كفر و گناه] را براى كسانى قرار مىدهد كه نمىانديشند». (يونس:100)
امام صادق(ع) در حديثى، فرمود: «... به عقل است كه بندگان، خالقشان و نيز مخلوق بودن خود را مىشناسند. او مدبر آنان است و همه، تحت تدبير اويند و تنها، او باقى است و بقيه، فانىاند...». 1
«قاضى عبدالجبار معتزلى» نيز در وصف ادلّه، مىگويد: «نخستين دليل، عقل است؛ زيرا با اوست كه بين نيك و بد، تمييز داده مىشود و نيز به واسطه اوست كه حجيت كتاب و همچنين حجيت سنت و اجماع، ثابت مىشود». 2
«ابوعلى جبايى»، از بزرگان معتزله نيز مىگويد: «همه معارفى كه در قرآن، درباره توحيد و عدل مىباشد، تأكيدكننده مسائلى است كه عقل انسان، آنها را مىپذيرد...». 3
دليل هفتم
ابنقيم مىگويد:
و قد اقسم الله سبحانه بنفسه على نفي الايمان عن هؤلاء الذين يقدمون العقل على ما جاء به الرسول لانّه لا يثبت لأحد ايمان حتى يحكّم رسوله في جميع اموره و لا يبقى في نفسه حرج لحكمه و يسلّم لذلك تسليماً كاملا فلا يعارضه بعقل و لا رأي لقوله تعالى: (فَلاٰ وَ رَبِّكَ لاٰ يُؤْمِنُونَ حَتّٰى يُحَكِّمُوكَ فِيمٰا شَجَرَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ لاٰ يَجِدُوا فِي أَنْفُسِهِمْ حَرَجاً مِمّٰا قَضَيْتَ وَ يُسَلِّمُوا تَسْلِيماً) . 4
خداوند سبحان به خود قسم خورده است كه ايمان را از كسانى دور كند كه عقل