104
3. تلاش براى وحدت و يكپارچگى
به تجربه ثابت شده است كه هماهنگى و يكپارچگى نيروها، در بهوجود آوردن پديدهها، نقش بيشترى در رسيدن به اهداف عالى دارد. اسلام نيز همواره به پيروان خود دستور مىدهد تا با همدلى و اتحاد، از پىآمدهاى بد تفرقه و اختلاف كه موجب هدر رفتن نيروهاست، بپرهيزند.
قرآن كريم، در اينباره مىفرمايد: (وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللّٰهِ جَمِيعاً وَ لاٰ تَفَرَّقُوا) ؛ «و همگى به ريسمان خدا (قرآن و هرگونه وسيله وحدت الهى) چنگ زنيد و پراكنده نشويد». (آل عمران: 103) همچنين خداوند مىفرمايد: (وَ لاٰ تَنٰازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَ تَذْهَبَ رِيحُكُمْ ) ؛ «و با يكديگر نزاع نكنيد كه سست مىشويد و قدرت [و شوكت] شما از ميان مىرود». (انفال:46)
بىشك يكى از عوامل مهم پيشرفت اسلام در ابتدا، يكپارچگى و بسيج همه نيروها، در راه تحقق اهداف و آرمانهاى اسلامى بوده است. مسلمانان صدر اسلام، با همه اختلافاتى كه ممكن بود در مسائل داخلى داشته باشند، هيچگاه از دشمن مشترك و اهداف عالى اسلام غافل نبودند. «گوستاولوبون» در اينباره مىگويد:
زمانى كه مردم اسلام آوردند، همگى زير پرچم توحيد جمع شدند و تمام قواى خود را متوجه بيگانه كردند و همين موضوع، سبب عمده پيشرفت و كاميابى آنان گرديد و هنگامى كه دشمنى، براى پيكار با آنها باقى نماند، طبق عادتى كه داشتند، همانند ايام جاهليت، با يكديگر به جنگ و خونريزى مشغول شدند و همان عاملى كه سبب ترقى آنان شد، منشأ انحطاط و زوال آنان گرديد. 1
انحراف از مسير اصلى اسلام
عقبماندگى مسلمانان، عوامل بسيارى دارد. ولى بهطور كلى مىتوان انحراف فكرى و عملى مسلمانان از تعاليم بلند اسلام را عامل اساسى عقبافتادگى از پيشرفت و تمدن