89زيارت، اذكار غسل زيارت، پوشيدن لباس تميز، اذن دخول، بوسيدن عتبه، آهسته سخن گفتن، تكبير، نزديك شدن به ضريح و بوسيدن آن، استقبال قبلۀ حقيقى، خواندن زيارت مأثور، نماز زيارت، دعاى پس از نماز زيارت، تلاوت قرآن، تكريم حرم و خادمان آن، زيارت وداع، كمك به تهى‌دستان ¹ كه البته برخى از آنها مانند غسل و پوشيدن لباس پاكيزه، بين بيشتر اعمال عبادى، مشترك است و بعضى از آنها نيز به حالات و شرايط باطنى مربوط است؛ يعنى كار درونى و قلبى زاير است؛ مانند خضوع و خشوع، حضور قلب و توبه، دگرگونى منش و روش.

3. ادب عرفى، كه بيشتر به زيست و روابط اجتماعى مربوط است، به طور مسلّم از آداب زيارات بيرون است و افزودن و دخالت دادن آن در آداب پرمغز متعالى، نوعى بدعت محسوب مى‌شود.

پس زيارت، واقعيتى است اصيل و عملى است حسى، عبادى، با آداب خاص.

حالات

در اين بخش، كوتاه از حالات منفى و حالات مثبت و كاركرد اين دو و نيز از حقيقت و فلسفۀ حالات مثبت مى‌نويسم و از مرتبۀ مزور و مراتب زيارت ياد مى‌كنم:

1. انسان، موجودى است آزاد با گزينش‌هاى دلخواه؛ از اين رو، حالات او، گماردۀ خود اوست و بر همين پايه، درونگاه او، يا فرودگاه فضايل است و يا انبارى انباشته از رذايل. رذايل، شرايط باطنى انسان را فوق العاده مى‌سازد و سو به سستى و نيستى مى‌برد، اما فضايل، شرايط باطنى را رو به روال و سمت سامان، سوق مى‌دهد؛ در واقع دل انسان را به گسترۀ عوالم وجود، گشاده و فراخ مى‌سازد و او را سزاوار به عالم اكبر، رهنمون مى‌شود.

مرحوم شهيد ثانى، در دومين آداب زيارت نوشته است: كسى كه قصد زيارت