87نتيجه‌مند برشمرده‌اند. ايشان مى‌فرمايند:

«إِنَّ لِكُلِّ إِمَامٍ عَهْداً فِى عُنُقِ أَوْلِيَائِهِمْ وَ شِيعَتِهِمْ وَ إِنَّ مِنْ تَمَامِ الْوَفَاءِ بِالْعَهْدِ وَ حُسْنِ الْأَدَاءِ زِيَارَةَ قُبُورِهِمْ فَمَنْ زَارَهُمْ رَغْبَةً فِى زِيَارَتِهِمْ وَ تَصْدِيقاً لِمَا رَغِبُوا فِيهِ كَانَ أَئِمَّتُهُمْ شُفَعَاءَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ»؛ ¹ هر امامى، پيمانى بر گردن دوستداران و شيعيانش دارد، وفاى كامل اين پيمان و اداى نيكوى آن، زيارت مزار آنان است. پس هر كس در زيارت‌شان از روى رغبت، و بر آنچه رغبت‌شان است از روى تصديق، آنها را زيارت كند، امامان‌شان در روز قيامت، شفيع‌شان خواهند شد.

استاد شهيد مطهرى مى‌گويد: «در زيارت ابا عبداللّٰه عليه السلام مى‌گوييم: يا ليتنا كنا معك فنفوز فوزاً عظيماً كه يك وِرد شده براى ما و به معناى آن هم توجه نمى‌كنيم، يعنى يا ابا عبداللّٰه! اى كاش، ما با تو بوديم و رستگارى عظيم پيدا مى‌كرديم. معنايش اين است كه اى كاش ما در خدمت تو بوديم و شهيد مى‌شديم و از راه شهادت رستگارى عظيم پيدا مى‌كرديم. آيا اين ادعاى ما از روى حقيقت است؟ افرادى هستند كه از روى حقيقت ادعا مى‌كنند، ولى اكثر ما كه در زيارتنامه‌ها مى‌خوانيم، لقلقۀ زبان است». ²

«زيارت، نوعى عبادت و موجب تقرب به خداست، لزوماً بايد زاير نيت كند؛ چون روح عبادت نيت است و عبادت بدون نيت جسد بى‌روح است؛ از اين رو، علامه حلى رحمه الله در كتاب شريف تذكرة الفقهاء در مقدمۀ بحث مزار مى‌فرمايد: در همۀ زيارات نيت (قربة الى اللّٰه) شرط است؛ زيرا زيارت، عبادت است». ³

پس زيارت، واقعيتى است اصيل و عملى است حسى، عبادى.

آداب

پاى ويژگى بالا، به ترتيب از حقيقت ادب و آداب زيارت و آداب عرفى مى‌نويسم:

1. مقصود از آداب در اين‌جا، همان شرايط ظاهرى يك عمل است. ادب، كرانۀ تشخص يك عمل و جلال و شكوه و جمال و زيبايى آن است. جامۀ زيورين و آبروى