62تعريف نمىكنى در اولين لحظهاى كه چشمت به خانۀ خدا افتاد چه حالى به تو دست داد؟ در اولين طواف كعبه چه حالى داشتى؟ در آن بيابان عرفات در زير آن خيمهها وقتى دعاى عرفۀ امام حسين عليه السلام را مىخواندى چه حالى داشتى؟ شب مشعر چه حالى داشتى؟
در روايت آمده است كسى كه از زيارت خانۀ خدا برمىگردد مانند انسانى است كه تازه از مادر متولد شده است 1 آيا در بازگشت از حج احساس مىكنى تولد دومى پيدا كردهاى؟ آدم تازهاى شدهاى؟ اگر احساس مىكنى، حج تو حج است والا حج نيست.
حج آن است كه انسان را تربيت كند، تا انسان به حج نرود نمىداند حج چيست؟ هر نويسندۀ توانا و هر گويندۀ توانا محال است بتواند بيان كند كه در آنجا چه احساسى براى انسان پيدا مىشود، كنار خانۀ خدا، عرفات، مشعر و منى، مگر اينكه لمس كند، ببيند و احساس كند.
چهار برنامه و يك هدف
اسلام چهار منبع براى برنامۀ تربيتى و دستورالعمل زندگى دينى دارد كه تمام آنها يك هدف را دنبال مىكنند:
1. قرآن، 2. نهج البلاغه و روايات معصومين عليهم السلام ، 3. ادعيه، دعاهايى مانند صحيفۀ سجاديه، 4. مجموعۀ زيارات، مانند زيارتهاى عاشورا، امين اللّٰه، جامعۀ كبيره. اين چهار برنامه به سوى يك هدف حركت مىكنند، اما از چهار بعد.
قرآن از سوى خداوند نازل شده است، دعاها قرآن صاعد است و به سوى خدا مىرود، نهج البلاغه همان محتواى قرآن است، در لباس خطبهها، نامهها و كلمات قصار. زيارتنامهها هم همان محتواى قرآن و نهج البلاغه و صحيفۀ سجاديه است، اما در غالب زيارت.
هر چهار راه، به سوى يك هدف يعنى تربيت انسان و تهذيب نفوس و قرب الى اللّٰه حركت مىكند.