591
بررسى اقوال علماى مذاهب
الف . حنبلى‌ها
مى‌دانيم كه پيروان مذهب احمد بن حنبل از اكثريت عددى برخوردار نيستند، ولى مهم آن است كه بيشتر مسلمانان عربستان و فرقۀ وهابيت در فروع فقهى از اين فقيه پيروى مى‌كنند، لذا بررسى اقوال علماى حنبلى مذهب در زمينۀ زيارت قبور، اهميت خاصى دارد.
«ابن قُدامه مقدسى» كه دانشورى بسيار مشهور است و به گفتۀ ذهبى كتابى در فقه اهل سنت به جامعيت المغنى وى نگارش نيافته، در مورد زيارت مى‌گويد: «زيارت قبور براى مردان بنابر نصّ صحيح «كنت نهيتكم عن زيارة القبور فزوروها...» مباح است و مخالفى هم براى آن ديده نشده است و نيز اهداى ثواب به ارواح مردگان كه نصوص فراوانى دلالت بر جواز آن دارد، بلااشكال است». 1
وى دربارۀ جواز زيارت قبرها براى زنان نيز مى‌نويسد: از احمد بن حنبل در اين باره فتاوى گوناگونى نقل شده است، ولى مسلماً مى‌توان گفت كه ابتدائاً با توجه به روايت «لعن اللّٰه زوّارات القبور» زنان از آن نهى شده‌اند، اما بعداً با صدور روايت نبوى با كلام «فزوروها» كه عام است و بر زن و مرد شمول دارد، بايد گفت كه آن نهى قبلى نسخ شده است. 2
وى در ادامه به روايت ديگرى نيز اشاره مى‌كند كه طى آن «ابن ابى مليكه» از عايشه مى‌پرسد: اى امّ المؤمنين از كجا مى‌آيى؛ وى پاسخ مى‌دهد: از سر قبر برادرم عبدالرحمن برمى‌گردم. سائل مى‌گويد: به وى گفتم: مگر رسول خدا صلى الله عليه و آله از زيارت قبور نهى نكرده است؟ وى پاسخ داد: آرى؛ ايشان قبلاً نهى كرده بود، اما بعداً امر به آن فرمود.
ترمذى نيز در صحيح خود آورده است كه عايشه قبر برادرش را زيارت مى‌كرد و نيز از