321اتصال معنوى برقرار كند. به عبارت ديگر مفهوم آن توجه به اين حقيقت است كه اسباب و عوامل طبيعى، هر چه دارند از ناحيۀ او دارند، و به فرمان او هستند، اگر به دنبال دارو مى‌رويم، و از آن شفا مى‌طلبيم، به خاطر آن است كه او اثر بهبودى را به دارو بخشيده (اين نوع ديگرى از دعاست كه در احاديث اسلامى به آن اشاره شده است). رسول اكرم صلى الله عليه و آله مى‌فرمايد:
«الدّعاءُ مُخُّ الْعبادةِ وَ لا يُهْلَكُ مَعَ الدّعاء احَد»؛ 1 دعا مغز و هستۀ عبادت است و با وجود دعا كسى هلاك نمى‌شود. در حديثى ديگر دارد:
«الدّعاء سلاحُ المؤمِنِ وَ عَمدُ الدّينِ وَ نُورُ السّماواتِ وَ الْارَضيِنَ»؛ 2 دعا سلاح مؤمن و ستون و اساس دين و نور آسمان‌ها و زمين‌ها است.
دعا يك نوع آگاهى و بيدارى دل و انديشه و پيوند باطنى با مبدأ همۀ نيكى‌ها و خوبى‌هاست، لذا اميرالمؤمنين مى‌فرمايد:
«لا يَقْبَلُ اللّٰهُ عَزَّوَجَّلَ دُعاءَ قَلبٍ لاه»؛ 3 خداوند دعاى غافل‌دلان را مستجاب نمى‌كند. نبايد خدا را از روى بى‌ميلى ياد كرد. خداوند به داود فرمود:
«اذكرنى فى ايّام سرّائك حتّى أستجيب لك فى ايّام ضرّائك »؛ 4 مرا در روزهاى خوشى و آسايش هم ياد كن، تا من دعاى تو را در روزهاى گرفتارى و سختى اجابت كنم.
قرآن كريم مى‌فرمايد: «أَلاٰ بِذِكْرِ اللّٰهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ»؛ 5دل‌ها فقط با ياد خدا آرام مى‌گيرد. البته ذكرى كه مقدمۀ فكر، و فكرى كه انگيزۀ عمل باشد. چنانچه امام صادق عليه السلام فرمود:
«ذِكرُ اللّٰهِ عِنْدَ ما أحَلَّ وَ حَرَّمَ» ياد خدا كردن به هنگام انجام كارهاى حلال و حرام، يعنى به ياد خدا بيفتد تا به سراغ حلال برود و از حرام چشم بپوشد. 6
در حديث ديگرى امام صادق عليه السلام مى‌فرمايد:
«ان الله عزّوجل لا يستجيب دعاء بظهر قلب ساه ». 7
در حديثى ديگر دارد: دعا سپر مؤمن است و هر زمانى كه بسيار در را كوبيدى به