319بيشترى دارد، در نيمه‌هاى شب است. مناجات در شب زياد سفارش شده، زيرا توجه و خلوص بنده بيشتر است. شب خيز كه عاشقان به شب راز كنند

مفهوم و ماهيت دعا

دعا به معنى خواندن است. در قرآن اين واژه تقريباً در هفت معنا و مفهوم به كار رفته است:

1. معنى ندا و صدا، سورۀ آل عمران مى‌فرمايد: «إِذْ تُصْعِدُونَ وَ لاٰ تَلْوُونَ عَلىٰ أَحَدٍ وَ الرَّسُولُ يَدْعُوكُمْ فِي أُخْرٰاكُمْ ...»؛ ¹ هنگامى كه از كوه بالا مى‌رفتيد، به عقب‌ماندگان نگاه نمى‌كرديد و پيامبر از پشت شما را صدا مى‌كرد.

در اين آيه دعا به معنى صدا زدن به كار برده شده و همچنين است در آيۀ ديگر مى‌فرمايد: «وَ أَمّٰا مَنْ أُوتِيَ كِتٰابَهُ وَرٰاءَ ظَهْرِهِ* فَسَوْفَ يَدْعُوا ثُبُوراً»؛ ² اما آن كس كه كارنامه‌اش از پشت سر (به دست چپ) او دهند، او برنامۀ خود تأسّف مى‌خورد.

2. به معنى دعوت به مكتب: «قٰالَ رَبِّ إِنِّي دَعَوْتُ قَوْمِي لَيْلاً وَ نَهٰاراً* فَلَمْ يَزِدْهُمْ دُعٰائِي إِلاّٰ فِرٰاراً»؛ ³ پروردگارا! من شب و روز قوم خود را به سوى توحيد دعوت كردم، آنان را سودى نبخشيد، مگر فرار و دورى.

3. دعا به معنى جعل و قرارداد، مى‌فرمايد: «وَ لاٰ تَدْعُ مَعَ اللّٰهِ إِلٰهاً آخَرَ»؛ ⁴ و هرگز با خداى يكتا كه جز او هيچ خدايى نيست ديگرى را به خدايى مخوان.

4. دعا به معنى درخواست و طلب: «وَ لَكُمْ فِيهٰا مٰا تَشْتَهِي أَنْفُسُكُمْ وَ لَكُمْ فِيهٰا مٰا تَدَّعُونَ »؛ ⁵ تدّعون به معنى درخواست است براى شما در بهشت آنچه دلتان