291چه در قالب زيارت يك گروه كوچك و يا در قالب يك جمع بسيار بزرگ با راه‌ها و روش‌هاى جامعه‌شناسانه مورد تحقيق قرار مى‌دهيم، در واقع، به جامعه‌شناسى زيارت مبادرت ورزيده‌ايم. پس «جامعه‌شناسى زيارت» عبارت از شاخه‌اى و يا حوزه‌اى از جامعه‌شناسى است كه به رفتار زيارتى جمع (به عنوان يك كنش جمعى و اجتماعى) مى‌پردازد. در عين حال، از آن‌جا كه زيارت مشاهد مشرفه و اماكن مذهبى خود يك عمل دينى است، جامعه‌شناسى زيارت در واقع، عرصه‌اى خاص از جامعه‌شناسى دين را تشكيل مى‌دهد و در زير مجموعه‌هاى آن قرار مى‌گيرد.
به هر تقدير، آنچه تاكنون گفته شد در واقع، شرحى متداول و متعارف و در عين حال، «آكادميك» و همساز با ضوابط و قواعد جامعه‌شناسى از اصطلاح جامعه‌شناسى زيارت است، ولى اين اصطلاح را مى‌توان به شيوه‌اى گسترده‌تر و عميق‌تر نيز توضيح داد و آن هنگامى است كه در مطالعۀ پديدۀ زيارت، از ايده‌اى كه جامعه‌شناس معروف معاصر سى‌رايت ميلز در اثر بديع خود به نام تخيل جامعه‌شناسانه 1 پيشنهاد كرده استفاده كنيم. آنتونى گيدنز يكى از برجسته‌ترين جامعه‌شناسان حاضر نيز در كتاب جامعه‌شناسى خود، اين ايده را بسط داده و به طور نمونه، در مطالعۀ عمقى خود دربارۀ «قهوه» به كار گرفته است. 2.
تخيل جامعه‌شناسانه به معناى فاصله گرفتن از شيوه متداول تفكر و انديشيدن، و دور ساختن انديشه از جريان‌هاى عادى زندگى روزانه، براى از نو نگريستن به آنهاست. حال اگر بخواهيم تخيل خلاق جامعه‌شناسانه را در مطالعه پديده «زيارت» به كار گيريم، بايد زيارت را نه تنها در رابطه با زايران، بلكه در شبكه وسيعى از روابط اجتماعى انسان‌هايى كه به نحوى درگير پديدۀ زيارتند، مورد مطالعه قرار دهيم. در اين‌صورت، همۀ آنها كه در تعامل مشترك با يكديگر قرار مى‌گيرند تا زيارت جمع