78همچنين آيات و روايات بر تكامل نفس انسانى در برزخ تأكيد دارد، تا آنجا كه به نظر برخى از صاحب‌نظران، روايات وارده متواتر است. بلكه تصديق آن از ضروريات دين و اجماع انبيا بر آن ثابت است. ¹ ما در اينجا نخست به بررسى و تحليل برخى از آيات، كه بر موضوع دلالت دارند، پرداخته و سپس طوائف مختلف احاديث را يادآور مى‌شويم:

1. تكامل برزخى از منظر آيات

آيه يك- يَوْمَ تَرَى الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِنٰاتِ يَسْعىٰ نُورُهُمْ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَ بِأَيْمٰانِهِمْ... (حديد: 12)

[اين پاداش بزرگ] در روزى است كه مردان و زنان باايمان را مى‌نگرى كه نورشان پيش‌رو و در سمت راستشان به سرعت حركت مى‌كند.

علامه طباطبائى(قدس سره) در تفسير آيه شريفه مى‌فرمايد:

اگر از «تابيدن نور» به «سعى و دويدن» تعبير كرده، براى اين است كه اشاره كرده باشد به اينكه چنين كسانى به سوى درجاتى از بهشت، كه خداوند برايشان تهيه ديده، مى‌شتابند. درحالى‌كه هر لحظه و يكى پس از ديگرى درجات و جهات سعادت و مقامات قرب برايشان روشن مى‌گردد، تا جايى كه ديگر نورشان به حد تمام و كمال برسد. ²

بديهى است معناى تكامل مورد بحث، چيزى جز همين حركت نفس به سوى درجات بهشت و مقامات قرب خداى متعال نيست و اگر گفته