77تعبير «بدلنا جلودا» با تبديل و تجدد امثال بيشتر تناسب دارد تا حركت و رويش؛ چون نمىفرمايد دوباره آن پوست را مىرويانيم. بلكه مىفرمايد: «به جاى پوست ذوب شده پوست ديگرى بر آنان مىپوشانيم». 1
البته به نظر مىرسد كه نتوان از آيه شريفه بر اثبات ديدگاه ياد شده كمك گرفت؛ زيرا اين آيه تبدل يافتن پوست بدن كافران را بيان مىكند، درحالىكه تكامل مورد بحث مربوط به نفس انسان است و نه جسم او. نو به نو شدن پوست پس از هر بار سوختن تنها موجب تشديد عذاب كافران مىشود و نه تكامل نفس خبيث آنان در سير نزولى! ولى ممكن است گفته شود چون اين پوست و بدن برزخى ساخته و پرداخته خود نفس است و مرتبهاى از وجود آن به شمار مىرود، در اين صورت نو به نو شدن آن پوست، ارتباط مستقيم با خود نفس دارد؛ نه اينكه امرى خارج از ذات باشد.
گفتار دوم: تكامل برزخى از منظر آيات و روايات
آيات و روايات فراوانى بر اين نكته تصريح دارد كه انسان پس از مرگ، به يك باره وارد عالم آخرت و قيامت كبرا نمىشود، بلكه ابتدا در عالمى كه مرز بين اين دو عالم و به مراتب برتر و بزرگتر از عالم طبيعت است، وارد مىشود و در آن يا متنعم به لذات و سرور است يا معذب به رنج و آلام. 2