164آخرت - كه تجرد مطلق است- ¹ امكان تكامل باشد، در عالم برزخ كه تجرد نسبى است، امكان تكامل به طريق اولى خواهد بود.

13. هديه

پيامبر اسلام(ص) فرمود:

مَا الْمَيتُ فِي الْقَبْرِ إِلَّا كالْغَرِيقِ الْمُتَغَوِّثِ، ... وَإِنَّ هَدِيةَ الْأَحْياءِ إِلَى الْأَمْوَاتِ الِاسْتِغْفَارُ لَهُمْ. ²

وضعيت ميت در قبر شبيه نيست، جز به غريقى كه استغاثه (طلب كمك) مى‌كند... و همانا هديه زندگان براى اموات، طلب آمرزش براى آنهاست.

امام صادق(ع) نيز فرمود:

إِنَّ الْمَيتَ لَيفْرَحُ بِالتَّرَحُّمِ عَلَيهِ وَ الِاسْتِغْفَارِ لَهُ كمَا يفْرَحُ الْحَي بِالْهَدِيةِ تُهْدَى إِلَيه. ³

به‌درستى كه ميت براى ترحّم بر او و طلب آمرزش برايش شادمان مى‌شود، مانند شادمانى انسان زنده از هديه‌اى كه برايش آورده مى‌شود.