134مى‌دهند. پس اعمالى كه ديگران از طرف او انجام مى‌دهند، در واقع عمل خود اوست؛ چون حسن رفتار ميت و محسن بودن او در زمان حيات، موجب جلب خيرات آنان براى او شده است و طبيعى است كه حسن رفتار و خوش اخلاقى در حال حيات از مصاديق كسب انسان است. ¹

اشكال بر پاسخ علامه(قدس سره)

مضمون بعضى از احاديث، تخفيف عذاب از پدر و مادرى است كه كافر از دنيا رفته‌اند و اين تخفيف براى عمل نيكى است كه فرزند مسلمانِ آنان انجام داده است. در منابع اهل‌سنت از پيامبر اكرم(ص) و در متون شيعه از امام صادق(ع) نقل شده است:

مَنْ قَرَأَ الْقُرْآنَ فِي الْمُصْحَفِ مُتِّعَ بِبَصَرِهِ وَ خُفِّفَ عَنْ وَالِدَيهِ وَ إِنْ كانَا كافِرَينِ.

هركس قرآن را از روى مصحف قرائت كند از چشمش بهره برده و موجب تخفيف عذاب پدر و مادرش مى‌شود؛ اگر چه كافر باشند. ²

در حديث ديگرى از قول پيامبر(ص) و در متون فريقين آمده است:

مَنْ رَفَعَ قِرْطَاساً مِنَ الْأَرْضِ مَكتُوباً عَلَيهِ «بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ» إِجْلَالًا لِلهِ وَ لِاسْمِهِ عَنْ أَنْ يَدَاسَ كانَ عِنْدَ اللهِ مِنَ الصِّدِّيقِينَ وَ خُفِّفَ عَنْ وَالِدَيهِ وَ إِنْ كانَا مُشْرِكين.

هركس كاغذى را كه «بسم الله الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ» بر آن نوشته شده، براى گرامى‌داشت خداى متعال از روى زمين بردارد، تا زير پا نشود، نزد