82
بررسى سندى
«على بن محمّد كه از مشايخ «شيخ كلينى» است، يا «على بن محمد بن ابراهيم علان كلينى» 1 است يا على بن محمد بن بندار 2 كه هر دو از ثقاتند. ابىعلى بن راشد را نيز شيخ طوسى(رحمه الله) توثيق كرده 3 و مرحوم كشّى نيز رواياتى در مدح و وثاقتش ذكر كرده است. 4 راوى ديگر اين روايت، سهل بن زياد است. رجاليون درباره وثاقت يا عدم وثاقت اين شخصيت مانند بسيارى از افراد ديگر اختلاف دارند. بنابر تحقيق وثاقت وى، به دليل توثيق شيخ مفيد 5 و اكثار روايت اجلاّ ثابت است و وجوه ضعف نيز عمدتاً از رمى به غلو نشأت مىگيرد. 6
نتيجه اينكه روايت معتبر است.
بررسى دلالى
گرچه سؤال راوى درباره اقتداى به برخى افراد شيعه است، در پاسخ امام(ع) ملاكى بيان شده است كه بر عامه نيز تطبيق مىشود. توضيح اينكه امام جواد(ع) تنها ملاك اقتدا را «وثوق به دين فرد» معرفى كردهاند. در اينجا تبيين واژه دين ضرورى است و اينكه آيا مراد از دين، اعتقادات است يا اعمال يا هر دو؟
در كلمات بسيارى از فقها كه به اين روايت استناد كردهاند، توضيحى در اينباره نيامده است. در اين ميان مرحوم آيتالله العظمى بروجردى هر دو احتمال را بيان كردهاند:
مراد از كسى كه وثوق به دينش ندارى، يا كسى است كه احتمال مخالفت در اصول مذهب را در حق او مىدهى مانند اينكه شك دارى كه شيعه است يا سنى يا