118 پاسخ

تعبير

«ثُمَّ ارْكَعْ وَ اسْجُدْ أَنْتَ لِنَفْسِك » دلالتى بر صورى بودن اقتدا ندارد؛ بلكه اين تعبير نشانگر اين است كه امام ضامن ديگر اذكار نماز نيست. اين تعبير در روايات ديگرى از باب نماز جماعت نيز آمده است. مثلاً در روايتى اين‌گونه آمده است:

سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ يَؤُمُّ النَّاسَ فَيَسْمَعُونَ صَوْتَهُ وَ لَا يَفْقَهُونَ مَا يَقُولُ فَقَالَ إِذَا سَمِعَ صَوْتَهُ فَهُوَ يُجْزِيهِ وَ إِذَا لَمْ يَسْمَعْ صَوْتَهُ قَرَأَ لِنَفْسِه. ¹

از امام(ع) در مورد كسى كه مردم را امامت مى‌كند و صدايش را مى‌شنوند، ولى نمى‌فهمند چه مى‌گويد، پرسيدم. حضرت فرمودند: اگر صدايش را مى‌شنود، قرائت مجزى است و اگر نمى‌شنود براى خود بخواند.

و در روايت ديگرى چنين ذكر شده است:

إِذَا كُنْتَ خَلْفَ إِمَامٍ تَرْتَضِي بِهِ فِي صَلَاةٍ يُجْهَرُ فِيهَا بِالْقِرَاءَةِ فَلَمْ تَسْمَعْ قِرَاءَتَهُ فَاقْرَأْ أَنْتَ لِنَفْسِكَ وَإِنْ كُنْتَ تَسْمَعُ الْهَمْهَمَةَ فَلَا تَقْرَأ. ²

اگر پشت سر امام مرضى و در نماز جهريه بودى و قرائتش را نشنيدى براى خود قرائت كن؛ ولى اگر صداى ضعيفى مى‌شنوى نخوان.

در هر دو روايت، تعبير قرائت كردن براى خود آمده، ولى در هيچ كدام صحبتى از اقتداى صورى نيست؛ بلكه اقتداى حقيقى است. البته رواياتى نيز وجود دارد كه در آن چنين تعبيرى براى اقتداى صورى به كار رفته است؛ مانند

« لَا تَعْتَدَّ بِالصَّلَاةِ خَلْفَ النَّاصِبِيِّ وَاقْرَأْ لِنَفْسِكَ كَأَنَّكَ وَحْدَك» ³؛ «به نماز پشت سر ناصبى اكتفا نكن و براى خود قرائت كن مانند اينكه تنها هستى».

كَتَبْتُ إِلَى أَبِي جَعْفَرٍ الثَّانِي(ع) أَسْأَلُهُ عَنِ الصَّلَاةِ خَلْفَ مَنْ يَتَوَلَّى اميرالمؤمنين(ع) وَ هُوَ