113روايت حكم شرايط ثانويه، يعنى تقيه نيز بيان شده است:

«إِلَّا أَنْ تَتَّقِيَه». همان‌طوركه مراد از فساد اقتدا در حكم اوّلى، فساد اقتداى حقيقى است نه صورى، در ظرف تقيه نيز صحت اقتداى حقيقى از روايت برداشت مى‌شود. اين روايت مربوط به نماز فريضه است؛ چراكه مطابق ظاهر روايت، حكم اوّلى نيز ناظر به نماز فريضه است نه معاده.

با توجه به اينكه لفظ تقيه در روايات غالباً براى تقيه خوفى به كار رفته است، اين روايت ظهور در صحت اقتدا در فرض تقيه خوفى دارد. البته در بعضى روايات براى مدارات با مخالفين نيز از تعبير تقيه استفاده شده است. ¹

روايت سوم: صحيحه عبدالله بن سنان

أَحْمَدُ بْنُ أَبِي عَبْدِالله الْبَرْقِيُّ فِي الْمَحَاسِنِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِاللهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللهِ(ع) يَقُولُ أُوصِيكُمْ بِتَقْوَى اللهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لَا تَحْمِلُوا النَّاسَ عَلَى أَكْتَافِكُمْ فَتَذِلُّوا إِنَّ اللهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى يَقُولُ فِي كِتَابِهِ وَ قُولُوا لِلنَّاسِ حُسْناً؛ ثُمَّ قَالَ عُودُوا مَرْضَاهُمْ وَ اشْهَدُوا جَنَائِزَهُمْ وَ اشْهَدُوا لَهُمْ وَ عَلَيْهِمْ وَ صَلُّوا مَعَهُمْ فِي مَسَاجِدِهِمْ. ²

امام صادق(ع) مى‌فرمايد: شما را به تقواى الهى سفارش مى‌كنم. مردم را بر خود حمل نكنيد؛ چراكه ذليل مى‌شويد. خداوند در قرآن مى‌فرمايد: با مردم به نيكى سخن بگوييد. سپس حضرت فرمودند: بيماران آنها را عيادت كنيد، در تشييع جنازه‌هايشان شركت كنيد، به نفع يا زيان آنها شهادت دهيد و با آنان در مساجدشان نماز بگزاريد.

تقريب استدلال

در اين روايت صحيح، ³ عبارت

« وَ لَا تَحْمِلُوا النَّاسَ عَلَى أَكْتَافِكُمْ» كنايه از اين است كه در برخورد با اهل تسنن كارى نكنيد كه آنها بهانه سوء استفاده پيدا كنند و در نتيجه دچار ذلّت و خوارى شويد. در ادامه امام صادق(ع) سفارش‌هايى مطرح مى‌كنند كه