114صاحب تاج العروس در ماده فسر مى‌گويد:

التفسير و التأويل و المعنى واحد كشف المغطّي أو هو اي التفسير كشف المراد عن المشكل و التأويل ردّ احد المحتملين الى ما يطابق الظاهر. ¹

تفسير و تأويل، به يك معناست و آن آشكار كردن چيز پوشيده شده است يا اينكه تفسير، كشف و روشن كردن مراد، از لفظِ مشكل است و تأويل، برگشت دادن يكى از دو معناى محتمل است به چيزى كه مطابق ظاهر لفظ باشد.

از آنچه لغت‌شناسان بيان كرده‌اند، استفاده مى‌شود كه بازگشت به مكان حقيقى يا اصلى و سرانجامِ يك چيزى، در معناى تأويل دخالت دارد. ²گفتنى است سلفيان براى تأويل در اصطلاح، سه كاربرد ذكر مى‌كنند:

الف) اطلاق تأويل نزد مفسران گذشته؛ تأويل به معناى تفسير و بيان معناى كلام است، چه موافق با ظاهر آن باشد چه مخالف.

ب) تأويل همان اعيان خارجى محسوس و مشاهده‌پذير است. تأويل همان چيزى است كه از كلام، قصد شده است؛ اگر كلام، طلب باشد، همان فعلى كه طلب شده و اگر كلام، خبر باشد، عين چيزى كه به آن خبر داده شده، تأويل آن كلام است. تأويل، همان امور موجود در خارج است كه محسوس و قابل مشاهده باشد، چه