103زمان استطاعت را از روزهايى كه كاروانها آماده ثبتنام مىشدند، بهحساب مىآوردند و هركس متناسب با وضعيتى كه در آن روزها داشت، استطاعت مالى و بدنى خود را مىسنجيد و تشخيص مىداد؛ اما از دو سه دهه گذشته، افزايش جمعيت كشورهاى اسلامى، فزونى داوطلبان حج، محدوديتهاى اسكان در مدينه و مكه، محدوديتهاى پروازى، ارزى، امنيتى و... دست بهدست هم داده و حالتى را پديد آورده است كه درخواست كنندگان، بايد در يك فرصت معينى ثبتنام كنند و سپس مدتى را در انتظار باشند تا قرعهكشى، زمان سفر آنان به حج را معلوم كند؛ چهبسا كه پنج شش سالى زمان انتظار به درازا بكشد كه چنين هم شده است! ازاينرو، در فرصت اعلان شده براى ثبتنام، كسانى كه خود را از لحاظ مالى در آن روز مستطيع مىشناسند يا احتمال مىدهند كه تا اعلام اسامى، مستطيع خواهند شد، با قرض كردن و فروش زيورآلات همسر و غيره نسبت به ثبتنام اقدام مىنمايند تا چه پيش آيد!
روشن است كه در فقه، مقدمه واجب، واجب است و ثبتنام اوليه، امروز يكى از مقدمات حج بهشمار مىرود. بنابراين، كسى كه در زمان اعلام ثبتنام، استطاعت لازم را داشته باشد، ثبتنام بر وى واجب خواهد بود. اگر پس از اعلام نتايج قرعهكشى، نوبتش در همان سال اول قرار گرفت و تا زمان ثبتنام كاروانها شرايط استطاعت برايش باقى بود، حج بر او استقرار يافته و واجب است. اما اگر نوبتش در سالهاى ديگر قرار گرفت، اختيار خواهد داشت كه نوبت را براى خود حفظ كند يا اينكه وديعه خود را از بانك يا سازمان حج و زيارت مسترد، و در امور لازم، سرمايهگذارى يا هزينه كند.
حال در فرض اينكه وديعه را همچنان در بانك نگهداشته باشد، زمان بررسى استطاعت مالى و جانى، زمانى خواهد بود كه شخص بهسال نوبتش وارد شده و كاروانها ثبتنام از حايزين شرايط را آغاز كرده باشند. اگر در چنين زمانى، از هر لحاظ، خود را مستطيع مىداند، حج بر او مستقر شده و واجب خواهد بود و اگر حتى