104مقدارى از شرايط استطاعت را دارا نباشد، مستطيع نخواهد بود و اگر چنين شخصى، با اصرار و احساس علاقهمندى، به حج برود، از حجةالاسلام كفايت نخواهد كرد؛ يعنى اگر در سالهاى بعد مستطيع شد، بايد به حج برود.
نظر فقيهان نسبت به استطاعت در وضعيت حاضر
مسئلهاى كه مسلمانان ايران، در موضوع استطاعت حج، با آن روبهرو هستند، همان است كه در بالا بدان اشاره كرديم. اما اينكه فقيهان شيعه، در شرايط مذكور، نسبت به مسئله چه حكمى دارند، در بيشتر رسالهها و استفتائات، جز سكوت به چيزى نمىتوان رسيد، مگر در «تحريرالوسيله» كه مىنويسد:
لو كان عنده ما يكفيه للحج، فإن لم يتمكّن من المسير لأجل عدم الصحّة في البدن أم عدم تخلية السّرب، فالأقوى جواز التصرف فيه بما يخرجه عن الاستطاعة.
اگر نزد او مالى باشد كه براى حجش كفايت مىكند، چنانكه به علت سالم نبودن خودش يا باز نبودن راه نتواند حج برود، اقوى آن است كه تصرف در آن مال، بهطورى كه او را از استطاعت بيندازد، جايز است.
... والظاهر جواز التصرّف لو لم يتمكّن في هذا العام، و إن علم بتمكّنه في العام القابل، فلا يجب إبقاء المال إلى السنين القابلة. 1
نتيجه
وجوب حج، به استطاعت جانى، مالى و فراهم شدن شرايط، ابزار و امنيت سفر بستگى دارد. تنها ثبتنام كردن و واريز وديعه بهحساب سازمان حج و زيارت، استطاعتآور نيست. كسى را كه مقررات دولتى در همان سالِ ثبتنام، اجازه رفتن ندهد، به انتظار نشستن او براى سالهاى بعد، الزام شرعى ندارد. او اختيار دارد وديعهاش را تا رسيدن نوبت در حساب واريزشده، نگه دارد يا اينكه مطالبه و در امور مورد نظر خود، مصرف كند؛ اما اگر وديعهاش را همچنان نگهداشت، استطاعتش در