214آن، حج انجام بدهد و با باقى‌مانده آن، خوراك و پوشاك [مخارج زندگى] زن و فرزندانش را تأمين كند.

از اين رو فقهاى اسلام نيز فرموده‌اند ¹ كه در وجوب حج، استطاعت عقلى كفايت نمى‌كند، بلكه استطاعت شرعى نيز شرط است؛ يعنى حج‌گزار بايد بتواند علاوه بر تأمين مخارج سفر حج، مخارج زندگى زن و فرزند خود را نيز تا پس از بازگشت تأمين كند و اگر كسى، اين توانايى را نداشته باشد، حج بر او واجب نيست.

عبادات از نظر اثرگذارى بر روح و نفس، مختلف‌اند. ² برخى اثر تطهير و تخليه دارند و بعضى، موجب تزيين و تحليه جان مى‌شوند. برخى، از فضاى روح بشر رفع ظلمت مى‌كنند و بعضى، نور و صفا به ارمغان مى‌آورند.

مثلاً انفاقات و صدقات، اعم از زكات و خمس و كفارات و مظالم و اداى حقوق مالى ديگران، اثرش تطهير قلب از پليدى و آلودگى حب مال است كه مى‌فرمايد: (خُذْ مِنْ أَمْوٰالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَكِّيهِمْ بِهٰا) ؛ «از اموال آنها صدقه‌اى بگير، تا به وسيله آن، آنها را پاك سازى و پرورش دهى» (توبه: 103).

همچنين روزه‌گرفتن، باعث تقويت اراده و نيروى مقاومت در مقابل تمايلات نفسانى و تحصيل ملكه تقوا و مصونيت از غلبه شهوات است.