186دينى مى‌يابد، و هدف چنين كسى فقط بايد خداوند و جلب رضاى او باشد. به قول حافظ:

تو بندگى چو گدايان به شرط مزد مكن كه خواجه خود روش بنده‌پرورى داند

مناسك حج، دوره آموزش اخلاص

وقتى سخن از حج ابراهيمى به ميان مى‌آيد، منظور همان عبادتى است كه بايد با نيت خالص و با هدف تقرب به خداوند صورت بگيرد. وقتى سير اعمال و مناسك حج را مرور مى‌كنيم، اين مناسك را آبشارى از رحمت الهى مى‌يابيم كه هر يك از آنها مى‌خواهند انسان را از ناخالصى‌هاى دنيوى و معصيت‌هاى زندگى بشويند.

كسى كه گام در مسير حج و عمره مى‌گذارد، بر اساس سخن امام صادق(ع) ابتدا بايد سويداى دل را از هرچه غيرخداست، بزدايد، بايد همه تمايلات و جاذبه‌هاى غيرالهى را به يك سو نهد، دل را فقط جلوه‌گاه عشق الهى كند و از اين سفر جز كسب رضايت آفريدگارش هدف ديگرى نداشته باشد. در دل حج‌گزار، فقط بايد نور معرفت و معنويت جلوه‌گر شود:

«اِذا ارَدْتَ الحجَّ فَجَرِّدْ قَلْبَكَ لِلَّهِ تَعالَى مِنْ كُلِّ شاغِلٍ» ¹؛ «چون اراده حج كردى، دل را از هرچه كه از خدايت باز مى‌دارد، پاك ساز». در اين صورت است كه حج، بنابر سخن رسول خدا(ص)، پاك‌كننده از معاصى مى‌شود؛ چنان‌كه رسول خدا(ص) فرمود: «كسى كه با اخلاص براى حج از خانه بيرون رود، خداوند گناهان گذشته و آينده‌اش را