176رساند. 1 پيامبر(ص) دستور داد كه به همه حجاج (آنان كه از مكه حركت كرده بودند و آنان كه در تدارك حركت بودند) خبر دهند تا در غدير خم جمع شوند. آن گاه پيامبر(ص) به طرح فرمان الهى در جمع زائران خانه خدا، كه عددشان را از هفتاد هزار تا 120 هزار نفر گفتهاند، پرداخت و با اينكه از همان آغاز بعثت بر موضوع وصايت و خلافت، با عبارات گوناگون تأكيد ورزيده بود، در آخرين سال عمر مباركشان در غدير خم (سرزمين معروف در نزديكى جحفه)، طى خطابهاى غرّا و طولانى آن را بيان فرمود و بر اين امر حياتى از مردم پيمان گرفت. خداوند متعال تا آنجا به ابلاغ ولايت و خلافت اهميت داد كه بدون تبليغ آن، رسالت پيامبر(ص) را ناقص و ابتر خواند: (يٰا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مٰا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمٰا بَلَّغْتَ رِسٰالَتَهُ) (مائده: 67).
به اتفاق مفسران شيعه و جمعى از عامّه، اين آيه در روز غدير و درباره اعلام ولايت اميرمؤمنان على(ع) نازل شده است. فخر رازى از علماى اهلسنت، وجوهى را براى آيه آورده؛ از جمله از ابنعباس و براء بنعازب و محمد بنعلى نقل كرده كه آيه در فضيلت على بنابىطالب(ع) نازل شد كه با نزول آن پيامبر(ص) دست على(ع) را گرفت و گفت:
«مَنْ كُنتُ مَوْلاهُ فَعَليٌّ مَولاهُ أللَّهُمَّ والِ مَنْ والاهُ وَ عادِ مَن عاداهُ». آن گاه عمر نزد على(ع) آمد و گفت:
«هَنيئاً لَكَ يَا ابنَ أبيطالِب أَصبَحتَ مَولايَ وَ مَولى كُلِّ مؤمِنٍ وَ مُؤمِنة». 2