267
1. بقعه عثمان بن عفان
به طورىكه در منابع تاريخى آمده، پس از كشته شدن عثمان بن عفان، از دفن شدن جسد وى در داخل بقيع جلوگيرى شد و طبعاً در خارج بقيع و در طرف شرقى آن، در محلى به نام «حش كوكب» دفن گرديد.
ليكن در دوران معاويه كه مروان بن حكم به حكومت مدينه دست يافت، ديوار موجود در ميان بقيع و حش كوكب را برداشت و محل دفن عثمان را به بقيع ضميمه نمود و قطعه سنگى را كه رسول خدا(ص) با دست مبارك خويش بر قبر عثمان بن مظعون نصب كرده بود بر قبر عثمان بن عفان منتقل كرد و چنين گفت: «والله لايكون على قبر عثمان بن مظعون حجر يعرف به!» 1
به هرحال از قبورى كه از دورانهاى دور تا زمان تسلط وهابيان، داراى بقعه و گنبد بوده همان قبر عثمان است. گرچه تاريخ ساختمان اول و همچنين مؤسس و بنيانگذار آن معلوم نيست؛ ولى دو نفر از نويسندگان كه هر دو در اوايل قرن هفتم هجرى مىزيستند، از وجود چنين بقعهاى در اين تاريخ سخن گفته و آن را تأييد نمودهاند و بايد اين نكته را بر اين سخن تاريخى افزود كه: معمولاً در اين گونه آثار و ابنيه امكان فاصله ساليان متمادى ميانِ «اصل احداث» آنها و «زمان مشاهده و معرفى آن» وجود دارد و ممكن است ساختمانى كه در قرن هفتم معرفى شده، به قرن پنجم و چهارم متعلق باشد.
ابن جبير (م 614ه .ق) در سفرنامهاش آورده: «وفي آخر البقيع قبر عثمان وعليه قبّة صغيرة مختصرة»؛ 2 «قبر عثمان در آخر بقيع واقع شده و در روى آن قبه كوچكى و بناى مختصرى وجود دارد». ابن نجار (م 643ه .ق) مىگويد: «وقبر عثمان - رضياللهعنه - و عليه قبة عالية» 3؛ قبر عثمان داراى گنبدى است بزرگ.»
از گفتار اين دو نفر، كه يكى جهانگرد است و ديگرى مدينه شناس، چنين برمىآيد