137
ب) روايات باب صوم
علاوه بر روايات عامه تقيه، رواياتى در خصوص هلال ماه رمضان و شوال وارد شده است كه در برخى از آنها، امام(ع)، در مقام تقيه در امر هلال ماه رمضان يا شوال، از حاكم و امير وقت تبعيت كرده است. برخى با استناد به اين روايات، صحت اعمالى را كه طبق حكم حاكم مخالف است، اثبات مىكنند.
شايسته است تكتك اين روايات مطرح، و با بررسى دلالى، ميزان حجيت آنها در اعتبار حكم حاكم مخالف روشن شود. البته بايد توجه داشت كه برخى از اين روايات مدعا را تنها در صورت احتمال موافقت حكم حاكم با واقع اثبات مىكنند و برخى به صورت مطلق - حتى در صورت قطع به مخالفت - عمل مطابق با حكم حاكم را صحيح و مجزى مىدانند. بنابراين ما اين روايات را در دو طايفه جداگانه بررسى مىكنيم:
طايفه اول: رواياتى كه در فرض احتمال موافقت حكم با واقع مورد استناد قرار مىگيرند.
روايت اول: معتبره عيسىبن ابىمنصور
كُنْتُ عِنْدَ أَبِيعَبْدِاللهِ(ع) فِي الْيَوْمِ الَّذِي يُشَكُّ فِيهِ فَقَالَ يَا غُلامُ اذْهَبْ فَانْظُرْ أَ صَامَ السُّلْطَانُ أَمْ لَا فَذَهَبَ ثُمَّ عَادَ فَقَالَ لَا فَدَعَا بِالْغَدَاءِ فَتَغَدَّيْنَا مَعَهُ 1
در يومالشك نزد امام صادق(ع) بودم. حضرت به غلامش فرمود: «برو ببين سلطان روزه است يا نه». غلام رفت و آمد و گفت: «نه، سلطان روزه نيست». حضرت دستور داد غذا بياورند و ما هم با حضرت غذا خورديم.
برخى معتقدند در اين روايت، امام(ع) در يومالشك بدون اينكه نزد سلطان باشد تا مجبور به تقيه شود، همينكه اطلاع مىيابد سلطان روزه نيست، افطار مىكند. پس