77آوردهاند كه دوره تدوين عام، از ميانههاى سده دوم و از سال 143ه .ق آغاز شد. در اين دوره علماى اسلام در سراسر قلمرو اسلامى شروع به تدوين حديث، فقه، تفسير و تاريخ كردند. پيش از آن راويان و محدثان به صورت شفاهى و با تكيه بر حافظه يا از روى صحيفههاى غيرمرتب، روايت نقل مىكردند. اما در اين زمان، تدوين علم گسترش يافت و كتابهايى در علوم عربى، لغت، تاريخ و ايام الناس پديد آمدند. 1
در اين سخن، ذهبى بر شروع عصر تدوين عام از ميانه قرن دوم و پس از عصر تدوين خاص تأكيد مىكند. به تعبير او عصر تدوين عام، ورود به مرحله تدوين مرتب و مبوب پس از دوران تدوين غيرمرتب و نامنظم است. بنابراين پيش از دوره تدوين عام، دوره نقل شفاهى صرف نبوده، بلكه مكتوباتى فراوان، اما پراكنده و غيراصولى و غيرتخصصى، وجود داشته است.
2. تدوين تاريخ
با توجه به مطالب پيشين تدوين تاريخ، سه مرحله را پشت سر گذاشته است:
الف) مرحله تدوين نخستين
در اين مرحله كه نقشآفرينانش صحابه و تابعاناند و تا آغاز قرن دوم هجرى ادامه مىيابد، هدفمندى علمى مدنظر نبوده، بلكه كتابها