79سپس به آفرينش آسمان پرداخت، درحالىكه به صورت دود بود؛ به آن و به زمين دستور داد: به وجود آييد [و شكل گيريد]، خواه از روى اطاعت و خواه اكراه! آنها گفتند: ما از روى طاعت مىآييم [و شكل مىگيريم]!
در اين آيه، ماده اوليه و علت مادى پيدايش آسمانها «دخان» معرفى شده كه اين همان اصل علّيت است. وَ جَعَلْنٰا مِنَ الْمٰاءِ كُلَّ شَيْءٍ حَيٍّ ؛ «و هر چيز زندهاى را از آب قرار داديم» (انبياء:30).
همچنين در اين آيه، ماده اصلى پيدايش پيكره موجودات زنده، آب دانسته شده، كه اين نيز همان اصل علّيت است. وَ الْجَانَّ خَلَقْنٰاهُ مِنْ قَبْلُ مِنْ نٰارِ السَّمُومِ ؛ «و جن را پيش از آن(انسان)، از آتش گرم و سوزان خلق كرديم». (حجر: 27)
در اين آيه نيز خداوند، ماده اوليه پيدايش جن را آتش معرفى مىكند كه البته اين امر براى ما محسوس نيست.
قرآن، مصاديق مختلفى از علّيت انسان در امور عالم را مطرح مىكند؛ مانند:
وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرىٰ آمَنُوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنٰا عَلَيْهِمْ بَرَكٰاتٍ مِنَ السَّمٰاءِ وَ الْأَرْضِ (اعراف: 96)
اگر اهل شهرها و آبادىها ايمان مىآوردند و تقوا پيشه مىكردند، بركات آسمان و زمين را بر آنها مىگشوديم.
در اين آيه، كارهاى نيك انسانها علت نزول بركات آسمانى و زمينى معرفى شده است.
ظَهَرَ الْفَسٰادُ فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ بِمٰا كَسَبَتْ أَيْدِي النّٰاسِ (روم: 41)