111
فصل چهارم: توحيد افعالى و اختيار
مقدمه
از مباحث مهم كه در ضمن بحث از توحيد افعالى مطرح مىشود، بحث از چگونگى رابطه توحيد افعالى با اصل اختيار و آزادى انسان در افعالش است. اگر انسان در افعالش كاملاً مؤثر باشد و فاعل حقيقى به شمار آيد، هر چند اختيار و آزادى او تثبيت مىشود، چنين تفسيرى با توحيد افعالى سازگار نخواهد بود و اگر در نقش و فاعليت انسان ترديد شود، منجر به جبر مىگردد و تبعات ناپذيرفتنى خواهد داشت.
مسئله جبر و اختيار از قديمىترين مسائلى است كه در ميان دانشمندان مطرح بوده است. در دنياى اسلام نيز گروهى با انگيزه دفاع از توحيد افعالى و توحيد در خالقيت و با اعتقاد به علم پيشين و ازلى خداوند درباره كائنات و از آن ميان افعال انسان، تعلق اراده گسترده و ازلى خداوند به تمام كائنات، قضا و قدر و مكتوب بودن سرنوشت تمام انسانها و با تمسك به آياتى كه هدايت و ضلالت انسان را از آن خداوند مىدانند، طرفدار جبر شده و در صدد تبيين آن بودهاند. در