186
عالمان در تاريخ معاصر ايران
ظهور سياسى عالمان در تاريخ معاصر ايران، به اوايل قرن نوزدهم ميلادى بازمى‌گردد. ضعف دولت قاجار در جنگ‌هاى ايران و روس، دربار را مجبور كرد از عالمان يارى جويد. بدين ترتيب عالمان فتواى جهاد عليه دولت روس را صادر كردند؛ ولى به دليل بى‌كفايتى مديران قاجار، با وجود پيروزى‌هاى اوليه، اين فتواها و شور و هيجان عمومى مردم در جنگ، نتوانست ضعف دولت را جبران كند.
چندى بعد عالمان در ماجراى گريبايدوف، دوباره قدرت خود را به رخ دربار و استعمار كشيدند. در اين دوره با طرح گسترده انديشه ولايت فقيه از سوى عالمان بزرگى چون ميرزاى قمى، ملااحمد نراقى و كاشف الغطاء، مشروعيت شاهان قاجارى نيز زير سؤال رفت و بر لزوم نظارت فقيهان بر حكومت تأكيد شد. طرح اين نظريه را مى‌توان رويدادى مهم در روابط عالمان و حكومت محسوب كرد. 1
نقش عالمان در انقلاب مشروطيت سال‌هاى 1905 - 1911م، بسيار برجسته به نظر مى‌رسد. اتحاد بين دو رهبر مجاهدان تهران يعنى سيدعبدالله بهبهانى و سيدمحمد طباطبايى در سقوط نخست وزير وقت، يعنى عين‌الدوله بسيار مهم بود و معمولاً از اين اتفاق به عنوان نطقه شروع انقلاب مشروطيت ياد مى‌شود. انقلابى كه اتفاق افتاد حاصل يك