108به بيان ديگر، بيدارى اسلامى مهجوريت زدايى از دين يا بازپيرايى و واخوانى گزارهها و آموزههاى اسلامى از اجمال و ابهاماتى است كه بر سيماى دين نشسته است. از اين رو، مىتوان گفت اگر خواب، برادر مرگ است، بيدارى دست در آغوش زندگى دارد. 1
از ديدگاهى ديگر بيدارى اسلامى، به جنبشها، خيزشها و حركتهاى مسلمانان جهان اطلاق مىشود كه در جهت خواستهها و مطالبات اسلامى ملتها و با هدف مقاومت و مبارزه در برابر ستم حاكمان داخلى و خارجى صورت مىپذيرد. برخلاف تصور عمومى، بيدارى اسلامى با خيزش كشورهاى عربى شروع نشده است؛ بلكه انقلابهاى كشورهاى عربى، تنها بخشى از اين حركت و نظريه رهايىبخش جهانى محسوب مىشود.
بيدارى اسلامى، حركتى است كه سرمنشأ آن به جنبشهاى پراكنده ضداستعمارى برمىگردد؛ اگرچه استعمار، پيشينهاى طولانى دارد و آن را به چهار دوره تقسيم مىكنند، اما تاريخ مفهوم جديد آن، از قرنهاى شانزدهم و هفدهم آغاز مىشود؛ يعنى زمانى كه امپراتورى اسپانيا در آمريكاى مركزى و جنوبى، در اوايل سده شانزدهم وسعت گرفت و دولت پرتغال كه برزيل را تصرف كرده بود، به كرانه غربى چشم دوخت. از اين زمان فرانسه، انگلستان و هلند هم به پيروى از اسپانيا و پرتغال وارد ميدان شدند و در آمريكاى