متن کتاب صفات خبری در اندیشه اسلامی با رویکرد نقد وهابیت - جلد 1 - صفحه 108

(5 تا 268)

108 ابن‌تيميه نخستين نظريه‌پرداز ظاهرگرايان

نخستين فردى كه نظريه ظاهرگرايى درباره اسما و صفات خداى متعال را به طور مبسوط و قاعده‌مند بيان كرده است، احمد بن تيميه حرّانى است. ¹ وى در آثار مختلف خود بر اين مطلب تأكيد دارد كه آيات و احاديث مربوط به صفات خداوند را بايد بر معناى ظاهرى آنها حمل كرد و هرگونه تأويل و تفسيرى بر خلاف ظاهر آن نادرست است. ² و ³

او ديدگاه يادشده را برگرفته از سيره سلف دانسته و در اين‌باره مى‌گويد:

هيچ يك از صحابه و تابعان، كمترين ترديدى بر عدم تأويل آيات صفات ندارند. من همه تفسيرها و همه روايت‌هايى را كه صحابه نقل كرده‌اند، مطالعه نموده‌ام و ماشاءاللّه بر بيش از صد كتاب بزرگ و كوچك در تفسير دست يافته‌ام؛ اما تاكنون از هيچ يك از صحابه و تابعين نشنيده‌ام كه آيات صفات يا احاديثى را كه در صفات الهى وارد شده‌اند، به غير از مقتضاى ظاهرى آنها تأويل كنند. ⁴

1) . وهابيان و توحيد در اسما و صفات، ص25.

2) . ابن‌تيميه در آثار خود پس از اينكه براى تأويل، معانى سه‌گانه‌اى قائل شده است، آيات و احاديث صفات را حقايقى مى‌داند كه مطلقاً تأويل آن را مختص خداى متعال مى‌پندارد: «فتأويل الصفات هو الحقيقة التي انفرد الله بعلمها، وهو الكيف المجهول الذي قال فيه السلف كمالك وغيره: «الاستواء معلوم، والكيف مجهول. فالاستواء معلوم يعلم معناه وتفسيره ويترجم بلغة أخرى، وأما كيفية ذلك الاستواء، فهو التأويل الذي لا يعلمه إلا الله تعالى». مجموع الفتاوى، ج5، ص36؛ الفتوى الحموية الكبرى، ص291.

3) . ابن‌تيميه در حالى كه تأويل آيات و احاديث صفات را مطلقاً جايز ندانسته و بر تأويل كنندگان به شدت تاخته است، اما خود در چرخشى آشكار وقتى به نعمت‌هاى بهشتى مانند شراب (خمر)، آب، شير، ابريشم، طلا، نقره و غيره مى‌رسد، همه آنها را حمل بر مجاز مى‌كند: «فإن الله قد أخبر أن في الجنة خمرا ولبنا وماء وحريرا وذهبا وفضة وغير ذلك ونحن نعلم قطعا أن تلك الحقيقة ليست مماثلة لهذه بل بينهما تباين عظيم». الإكليل فى المتشابه والتأويل، ص17.

4) . دقائق التفسير الجامع لتفسير ابن‌تيمية، ج2، ص481: «فَلم أجد إلى سَاعَتِي هَذِه عَن أحد من الصَّحَابَة أَنه أوّل شَيئا من آيات الصِّفَات أَو أَحَادِيث الصِّفَات».

مشخصات کتاب

صفات خبری در اندیشه اسلامی با رویکرد نقد وهابیتجلد:1نویسنده:رضایی، غلامرضاناشر:مشعرمحل نشر:تهران - ایرانسال نشر:1394

دریافت فایل ارجاع:

BibTex | Endnote

سایر جلدهای کتاب:

جلد 1