1) . شرام با انتشار كتاب «رسانه‌هاى جمعى و توسعه ملى» و راجرز با كتاب معروف خود، «نشر نوآورى‌ها»، نه‌تنها بر الگوى لرنر صحه گذاشتند، بلكه به تقويت و تحكيم آن پرداختند. ويلبر شرام چند سال بعد، ديدگاه‌هاى خود را تا حدودى تعديل كرد و به عنصر فرهنگ و تنوع شرايط تاريخى و مقتضيات ملى كشورهاى جهان سوم، توجه نشان داد. اما راجرز در مطالعات و آثار بعدى خود با محققان انتقادنگر جهان سوم هم‌آوا شد و بر الگوى خطى لرنر، خط بطلان كشيد و الگوى متناوب توسعه را به عنوان راهبرد اصلى براى كشورهاى در حال توسعه پذيرفت. اين در حالى است كه لرنر تقريباً تا پايان عمر بر صحت نظريه خود پاى فشرد و حاضر به بازنگرى در اركان آن نشد. به هر حال الگوى لرنر در ادبيات ارتباطات و توسعه، به عنوان «الگوى حاكم» يا «الگوى قديمى» به ثبت رسيده و هنوز نيز طرف‌داران و معتقدانى دارد، اما در 25 سال اخير به‌شدت به چالش كشيده شده است.

2) . براى مطالعه در مورد انواع و مراحل اين نظريات، براى نمونه ر.ك: راهبرد ياس، «جايگاه جامعه اطلاعاتى در نگرش‌هاى ارتباطات و توسعه»، عليرضا خسروى، ش8، صص113 - 140.

3) . ويلبر شرام نخستين مؤسسات مطالعات ارتباطى جهان را در دهه 50 ميلادى در آمريكا پايه‌گذارى كرد. وى آثار متعددى در زمينه ارتباطات به رشته تحرير درآورده و وى را به عنوان يكى از پيشتازان علم ارتباطات و «بنيان‌گذار علم ارتباطات» مى‌شناسند.

4) . مبانى ارتباطات جمعى، محمد دادگران، ص135.

5) . در بررسى جايگاه و نقش ارتباطات در توسعه، توجه به اين نكته ضرورى است كه هرچند ارتباطات براى توسعه ضرورى است، اما به هيچ‌وجه متغيرى مستقل نيست كه اگر به‌درستى مورد استفاده قرار گيرد، بتواند موتورهاى توسعه را به حركت درآورد. اگر بخواهيم در مورد آنچه از ارتباطات انتظار داريم واقع‌بين باشيم، مهم اين است كه درك كنيم ارتباطات، وسيله‌اى براى دستيابى به يك هدف است. «ارتباطات توسعه» بدان معنى كه توسط لرنر، پاى و شرام مورد استفاده قرار گرفته، مقصود شبكه‌هاى ارتباطى بر پايه فناورى است كه صرف‌نظر از پيام و محتوايش، به دليل خصوصيات ذاتى، سعى بر ايجاد شرايطى مناسب براى توسعه دارد. امروزه ارتباطات توسعه به عنوان فرايندى اجتماعى كه به دنبال درك و توافقى مشترك در بين كليه مشاركت‌كنندگان در يك ابتكار توسعه كه به اقدامى هماهنگ منجر شود نگريسته مى‌شود. رسانه‌ها اكنون به عنوان ابزارى مؤثر براى فراهم آوردن اين شرايط و براى كمك در يادگيرى مطرح هستند. استفاده از آنها فى‌نفسه هدف نيست و ارتباطات ميان‌فردى، نقش عمده‌اى بازى مى‌كند؛ ر.ك: بعد فرهنگى ارتباطات براى توسعه، صص267 - 272.