112تعريف محمدعبدالقادر ابوفارس تا حدودى با اين رويكرد تناسب دارد: «فقه سياسى، فهم دقيق امور شئون داخلى و خارجى است و تدبير اين امور و شئون و مراعات آنها در پرتو احكام شريعت است». 1
با توجه به مطالب فوق مىتوان با توجه به سرشت دوگانه اجتهاد و تأثير آن بر فقه سياسى، فقه سياسى را چنين تعريف كرد:
فقه سياسى دانشى عملى است كه با اجتهاد در نصوص دينى، احكام شرعى اعمال سياسى مكلفين را استنباط نموده، اصول و قواعد تدبير و تنظيم زندگى سياسى آنان را در اختيار قرار مىدهد. 2
امام خمينى(رحمه الله) و تحول فقه سياسى حج
امام خمينى(رحمه الله) براساس مبانى فكرى و ديدگاه سياسى ويژه، حج را با ظرفيتها و كاركردهاى اخلاقى، سياسى، اجتماعى و اقتصادى خود در سطح فردى، ملى و بينالمللى، مطرح كرد؛ به طورى كه مىتوان ايشان را احياگر حج ابراهيمى ناميد. بخش اصلى احياگرى در ارائه تصوير و نگرشى جديد از ابعاد فقهى حج بود كه كاملاً براساس نگرشها و مبانى سياسى انجام مىشد. به اين ترتيب احياگرى امام خمينى(رحمه الله) در حج با ايده فقه سياسى پيوند خورد.
احياگرى دينى امام خمينى(رحمه الله)، با نگاهى جامعگرايانه به دين سنتى و معطوف به بهرهگيرى از عناصر دينى در نوسازى جهان بود. 3 امام خمينى(رحمه الله) در مسير احياگرى دينى، اصالتهايى را كه در سير تحول تاريخى به خرافات و افسونهاى ذهنى و داورىهاى غيرواقعى آلوده شده بودند، بازسازى كرد. به اين ترتيب با اتصال حال و