109
فقه سياسى، حج و امت اسلامى
فقه سياسى حج، يكى از مهمترين چارچوبهاى مفهومى و نظرى براى تحليل كاركرد و جايگاه حج در توجيه مواجهه امت اسلامى با غرب است كه نقش انسجامبخش حج براى امت اسلامى در مقابل غرب را بهخوبى تبيين مىكند.
در اين بخش قصد داريم ابعاد و مباحث فقهى امت اسلامى را با رويكرد فقه سياسى بررسى كنيم و براساس نظريات نوين روابط بينالملل در مورد جايگاه دين، فرهنگ و هويت در روابط بينالملل و همچنين نظريات نوين جامعهشناسى سياسى در بحث قدرت (قدرت نرم)، ظرفيتهاى درونى اسلام براى تقويت امت اسلامى در سطح بينالملل اسلامى را تحليل كنيم. در اين بين حج با تمركز بر برائت از مشركين به عنوان عبادتى فراگير و بينالمللى در جهان اسلام، مدنظر قرار گرفته است. به اين ترتيب در اين بحث افكار امام خمينى(رحمه الله) (احياگر حج ابراهيمى) و ايدههاى انقلاب اسلامى در حج نيز مطرح مىشود.
در دورههاى نخستين تشكيل دولت اسلامى، فقه سياسى به طور جداگانه تدوين نيافته بود، بلكه مباحث مربوط به فقه سياسى در ضمن احكام كلى اسلام مورد بحث قرار ميگرفته است. به همين دليل، در تأليفات فقهاى متقدم، احكامى چون جنگ، جهاد و اهل ذمه در كنار احكام حج، نماز جمعه و حدود آورده شده است. بهتدريج، فقه سياسى پيشرفت كرد و فقهاى اسلامى شروع به تدوين كتابهايى نمودند كه مسائل اقتصادى و مالى - كه برخى بدان، عنوان خراج دادند - را مورد بحث قرار داده بود. 1
فقه سياسى همزاد تمدن اسلامى و در علمشناسى دوره ميانه، بخش عمده «علم مدنى» مسلمانان است، ولى فروپاشى دستگاه خلافت و سلطنت، رواج ملىگرايى و ظهور دولتهاى ملى در جهان اسلام كه گرايشهاى گريز از مذهب داشتند، مدتى فقه سياسى را در سايه قرار داده بود. ليكن امواج اسلامگرايى معاصر باز هم رابطه دين و