75
فصل سوم: آثار اقتصادى مسير قم - قصرشيرين
بازرگانان، زائران، سربازان، ماجراجويان، مهاجران، بازيگران دورهگرد و پناهندگان، پيش از مسافرانى چون «اوليويه»، «كرزن»، «گروته» در مسير قم - قصرشيرين مسافرت كردهاند. اهميت اين جاده، به دورههاى پيش از قاجار برمىگردد. اما در زمان قاجاريه، با ظهور روس و انگليس در صحنه سياست ايران، راه ارتباطى قم - قصرشيرين، اهميت بيشترى بهخود گرفت و روابط تجارى، همچنان گسترش و ادامه يافت. جاده قم- قصرشيرين يكى از بزرگترين راههاى بازرگانى بهشمار مىرفت، اما شايد، مهمتر از آن، راه مبادله افكار بود. برخى از بنيادىترين افكار، نوشتهها و انديشهها، از طريق اين راه، همه ايران را درنورديد كه در جاى خود، به آن پرداخته مىشود. اين جاده زمينه مبادلات ديگرى را نيز فراهم آورد. بسيارى از محصولات كشاورزى مانند غلات، برنج و ميوههاى توليد شهرهاى ميان راه و قالى كه زبانزد اروپاييان بود از مسير قم - قصرشيرين به اروپا مىرسيد. اسبان و شتران دوكوهانه ابزارهاى اساسى تمدن و تجارت، اين وظيفه مهم را برعهده داشتند.