47
كرمانشاه، نخلستانهاى بزرگ و خرماى مرغوب در آنجا عمل مىآمده و از اين راه در سال مبلغى گزاف ماليات عايد دولت مىشده است... . 1
درصورتىكه «فريدالملك قرهگزلو» مهام امور خارجه در خاطرات خود آورده است: «شنبه 26 محرم 1329 ه .ق از قرار مذكور چند روز است از شدت سرما آب رودخانه قرهسو يخ بسته، بهطورىكه مال با بار از روى آن عبور مىكند». 2
1. كاروان و وسايل حملونقل
الف) حيوانات باركش
درباره حيوانات باركش بيشتر سفرنامهنويسان، بهخصوص سفرنامهنويسان دوره صفويه («تاورنيه» و «اولياريوس») بهتفصيل سخن گفتهاند كه اين مطالب تا دوره قاجار نيز صدق مىكند. يك كاروان بزرگ شامل چهارپايان گوناگون باركش مانند اسب، خر، قاطر و شتر بود؛ بنابراين طبيعى است كه كاروانسراها زمينهاى مخصوصى را به هر نوع از اين چهارپايان اختصاص داده بودند؛ آخورهاى گوناگون، سكوهاى گوناگون براى استراحت و خوابيدن چهارپايان؛ همچنين هركدام از اين نوع چهارپايان احتياجات گوناگونى داشتند؛ مثلاً اسبها از بوى شتر ناراحت مىشدند و براى همسايگى با اسب مناسب نبودند. نه فقط اسبها بلكه شترها با صداهاى ناهنجارى كه در مىآوردند، انسانها را