139بسيارى ساكن بودند و آليانس اسراييل، مدارس زيادى تأسيس كرده بود. با وجود اينكه همدان دست‌خورده‌ترين شهر از نظر فرهنگ غربى بود، از معدود شهرهايى بود كه در آنجا طرز فكر و احساس ايرانى با همه ويژگى‌ها و زيبايى‌هايش دست‌نخورده و بدون اثرپذيرى از غرب باقى مانده بود و همچنان به حيات خود ادامه مى‌داد. ¹

مهاجرت رو به افزايش كلدانيان تجارت‌پيشه، از سنندج و بازرگانان يهودى از بغداد و بسيارى از بازرگانان تبريزى و اصفهانى به كرمانشاه، جمعيت شهر را مخلوطى از نژاد كرد و لر و فارس كرده بود. با وجود اينكه بيشتر ساكنان آن كردها و لرها بودند، ولى اقامت بسيار كارمندان روحانى و بازرگان فارس باعث شده بود كه شهر ظاهرى فارسى به خود بگيرد؛ اما همه روستاهاى اطراف همچنان كرد خالص باقى مانده بودند ²؛ تلاقى فرهنگ و آداب و رسوم منطقه كه فرهنگ غالب است، با آميخته‌هايى از شيوه‌هاى پسنديده مهاجران، در كرمانشاهان فرهنگى ويژه به وجود مى‌آورد كه تا امروز وجود دارد. ³ از ويژگى‌هاى منحصر به فرد كرمانشاهيان احترام به عقيده مذهبى ديگران بود. ⁴ كردهاى ايالت كرمانشاه كه جزو فرقه على‌اللهى بودند، با گذشت‌ترين فرقه‌هاى مذهبى محسوب مى‌شدند؛ به‌گونه‌اى كه در برخى دهكده‌ها، پيروان اين فرقه با مسيحيان آميزش داشتند. ⁵