131مدارس و بيمارستان، هدف اصلى آنان تبليغ مسيحيت بود. 1 در همدان ميسيونر آمريكايى، فراوان بود. عينالسلطنه در اين مورد مىنويسد:
دو مدرسه خوب و مريضخانه دارند. نفوس آنها زياد شده و به انواع حيله و تزوير يهود و ارامنه را به دام كشيده، پروتستان مىكنند. قريب صد و پنجاه دختر در مدرسه آنها درس مىخوانند و متجاوز از هشتاد نفر پسر. خوب شاگردهايى تربيت كردهاند. 2
در آن سدهها، منفعت ايران در تجارت قالى بود. اروپاييان ميل سيرىناپذيرى به اين صنعت داشتند. مدارس آليانس فرانسوى -آمريكايى و... در نفوذ تجارى كشورشان بسيار اثرگذار بودند و بهشدت مىكوشيدند؛ بهخصوص آنكه تجارت شاهراه تهران - بغداد در دست ارامنهاى بود كه بچههايشان در اين مدارس درس مىخواندند. همه زائران يهودى، راه بغداد به قصرشيرين را در پيش گرفتند؛ زيرا گفته مىشد كه مقبره استر و عموخان، در همدان مدفون است. اين مقبره براى يهوديان همدان مكان مقدسى است. اين مكان از ديرباز براى يهوديان كه از دوران اسارت بابل به پايتخت ايران اكباتان آمدند، محترم بود. 3 همدان يكى از بزرگترين مراكز يهوديان است. تفوق اين شهر بر ديگر شهرهاى ايران از روايتى تاريخى كه شرحش گذشت، به دست آمده بود. اسراييليان شرقى براى زيارت از اكناف به اين محل مىآمدند. 4 يكى از