237هاشم مانند عباس بوده و روايت مالك بن اعين كسى را كه براى عمل و حرفه خود سقايت مى‌كرده را از حكم وجود بيتوته استثنا نكرده و استنثاى عباس هم مندرج تحت عنوان عبادت است. بنابراين اگر كسى كه شغلش آب‌رسانى به حجاج است، بخواهد در منا بيتوته نكند، نمى‌تواند از اذن مندرج در اين روايت استفاده كند. ¹

جواب: با توجه به اينكه تمام اعمال و جزئيات زندگى مى‌تواند مشمول عنوان عام عبادت قرار گيرد، ادله‌اى كه مشتغل به عبادت در مكه را استثنا كرده‌اند، از عبادت عام منصرف هستند؛ در غير اين صورت تخصيص اكثر پديد مى‌آمد؛ زيرا حتى كسى كه براى رفع خستگى در مكه بخوابد يا مشغول تفريح مباحى به قصد تقويت بر طاعت گردد، بايد مشمول اين ادله باشد.

د) روايات دال بر معذوريت كسى كه خواب بر وى غلبه كرده

صحيح محمد بن اسماعيل:

«عَنْ أَبِي الْحَسَنِ(ع) فِي الرَّجُلِ يَزُورُ فَيَنَامُ دُونَ مِني، فَقَالَ: «إِذَا جَازَ عَقَبَةَ الْمَدَنِيِّينَ فَلَا بَأْسَ أَنْ يَنَامَ». ²

صحيح جميل بن دراج:

«عَنْ جَمِيلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ أَبِي عَبْدِاللهِ(ع) قَالَ: «مَنْ زَارَ فَنَامَ فِي الطَّرِيقِ فَإِنْ بَاتَ بِمَكَّةَ فَعَلَيْهِ دَمٌ، وَ إِنْ كَانَ قَدْ خَرَجَ مِنْهَا فَلَيْسَ عَلَيْهِ شَيْءٌ وَ إِنْ أَصْبَحَ دُونَ مِنى». ³

صحيح هشام بن الحكم:

«عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ أَبِي عَبْدِاللهِ(ع) قَالَ: «إِذَا زَارَ الْحَاجُّ مِنْ مِنى فَخَرَجَ مِنْ مَكَّةَ، فَجَاوَزَ بُيُوتَ مَكَّةَ فَنَامَ، ثُمَّ أَصْبَحَ قَبْلَ أَنْ يَأْتِيَ مِنى فَلَا شَيْءَ عَلَيْهِ». ⁴

بررسى اسناد همه اين روايات پيش از اين بيان شد؛ افزون بر اين روايات، روايت ابوالبخترى در اين زمينه قابل استفاده است:

عَبْدُ اللهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْيَرِيُّ فِي «قُرْبِ الْإِسْنَادِ» عَنِ السِّنْدِيِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِي الْبَخْتَرِيِّ عَنْ