53مىتواند رهبرى گروهى را به عهده گيرد، كه از جنس آن گروه و همارزش با آن گروه باشد و در جهت تأمين و پيگيرى اهداف آن، از محبوبيت و توانايى لازم برخوردار باشد. آيه پيشگفته، همه اين صفات را بيان مىكند. در واقع مهمترين ضوابط رهبرى، از ميان گروه و مردم بودن، همارزش بودن و نيازهاى مشترك داشتن است 1
حج ابراهيمى، فرايند شكلگيرى رهبرى و امامت جامعه را در ابراهيم(ع) به نمايش گذاشت تا هر كسى در هر زمانى، بداند كه رهبرى جامعه اسلامى و هدايت امت اسلامى به سوى خدا، كار هر كسى نيست و دشوارىهاى زيادى را بايد تحمل كرد.
4. وحدت كلمه و همبستگى
همبستگى از چهار عامل ارزشها، هنجارها، نقشها و تجمعات مشترك تشكيل شده است و چهار كاركرد تطبيق با شرايط جديد، حل تنشهاى اجتماعى، نيل به اهداف و حفظ همبستگى را ايفا مىكند. 2 همه عوامل همبستگى و كاركردهاى آن در حج، در قالب «كلمه توحيد» و «توحيد كلمه» خود را نشان مىدهند. در همه اديان، تشكيل انجمن اخوت براى رسيدن به آرمان مذهبى و اجتماعى متدينان رواج دارد. اين حركت براى همبستگى پيروان، جهت اعتراض به وضع موجود و وصول به آرزوى مشترك و تجديد و تشديد اعمال دينى، بنيادى است. 3 زمينه شكلگيرى اخوت و برادرى در اسلام، با توجه به تأكيدهاى قرآن كريم و متون دينى، بسيار گسترده است. در واقع مذهب، خاصيت تشكيلاتى بالايى دارد؛ اين تشكيلات مىتوانند ماهيت سياسى و اجتماعى، هيأتى، رهبانى و انزوايى، محافل عرفانى و درويشىگرى، موافق وضع موجود يا مخالف وضع موجود، داشته باشند.