39برداشت كنشگران مسلمان از گسترش گفتمان ليبراليسم در دنياى اسلام است و از سوى ديگر، فارغ از وجه گفتمانى آن، محصول اقدامات كنشگران مادى دنياى ليبرال عليه امت اسلامى است. 1
حج بهويژه در قالب برائت از مشركان، تجلى گفتمان اسلام در حفظ موجوديت خود و مبارزه با هرگونه تهديد ارزشى و تهاجم فرهنگى است. به عبارت ديگر، حج با توجه به ابعاد و جهات معنوى و تربيتى، بيانگر نظام ارزشى اسلام است و وقتى در قالب ابعاد سياسى خود در برائت از مشركان بروز مىكند، ضمن اينكه سعى در حفظ و تميز مرزهاى ارزشى و گفتمانى خود با غير دارد، اراده خود را براى پاسخ به هرگونه تهديد امنيتى نرمافزارانه كه هويت و نظام ارزشى اسلام را هدف قرار دهد، نشان مىدهد.
افزون بر اين ابعاد تقابلگرايانه برائت از مشركان را مىتوان در قالب تهديدى عليه امنيت گفتمانى غرب نيز مطرح كرد.
نتيجهگيرى
بيدارى اسلامى علاوه بر عوامل داخلى، عوامل بيرونى نيز دارد؛ يكى از اين عوامل مهم، عملكرد استعمارگرانه و خصمانه غرب در رويارويى با جهان اسلام است. مسلمانان براى ارتقاى عزت و هويت تمدنى خود، نهضت فراگيرى را در دو سده اخير آغاز نمودند.
البته بيدارى اسلامى علاوه بر اينكه نهضتى سياسى و اجتماعى است، از جهت ظرفيتهاى دروندينى نيز تحليلپذير است. بر اين اساس مناسك دينى را مىتوان بررسى كرد. در اين بين حج كه از مناسك جهانشمول و بينالمللى اسلام است، ظرفيت زيادى در تحقق برنامههاى بيدارى اسلامى دارد. برائت از مشركان، مسلمانان