189در هم مىنوردد و نمودى از تركيب قدرت نرم و سخت جهان اسلام را به نمايش درمىآورد؛ زيرا حج از يك سو بروز و نمودى عينى از اقتدار جهان اسلام است كه با حضور ميليونى حجگزاران محقق مىشود (قدرت سخت) و از سوى ديگر اين اجتماع عظيم انسانى، بر محور ايمان و توكل به خداى يگانه شكل گرفته است؛ وگرنه در هيچ كجاى دنيا، هيچ دولتى بر اساس اصول سياست و قدرت سخت نتوانسته است چنين اجتماع پرشورى را فراهم كند. ايمان به خداى يگانه است كه دشوارى سفر را آسان مىكند و مسلمانان آزاده را در سرزمين ابراهيم، گرد هم مىآورد (قدرت نرم).
ب) كسب منافع و ارتقاى جايگاه بينالمللى
تركيب دو نوع قدرت سخت و نرم در ديپلماسى رسانهاى حج، دستاورد ديگرى را در دستيابى و حفظ منافع جهان اسلام فراهم مىكند. تحقق اين مهم هم در بعد داخلى جهان اسلام و هم در بعد بينالمللى، در عرصههاى سياسى، فرهنگى و اقتصادى تحليلپذير است.
يكى از مباحث مهم در روابط بينالملل، بهرهگيرى از رسانهها براى ارتقاى منافع ملى در سطح بينالملل است. بر اين اساس لازمه شهرت و شأن ملى، ديپلماسى كارآمد است. از طرف ديگر طرحريزى قدرت در روابط بينالملل نيز، نيازمند هويت واحد و برترى ملى در يك تصوير جهانى است كه به برترى رسانهاى نياز دارد. به اين ترتيب قدرت جهانى يك كشور، به توانايى آن در ديپلماسى رسانهاى كارآمد بستگى دارد. 1
حج نيز رسانه جهان اسلام است و مىتواند چنين كاركردى را براى جهان اسلام داشته باشد؛ يعنى همان طور كه رسانهها در سياست خارجى كشورها تأثير دارند و در