188
الف) ارتقاى قدرت
اگر موضوع ديپلماسى را علم و هنر ايجاد رابطه ميان كشورها، به منظور حفظ و كسب منافع ملى از طريق بهكارگيرى هنرمندانه اطلاعات، در متقاعد ساختن طرف مقابل بدانيم، امروزه صورت تكاملى آن، علم و هنر رسانهاى است؛ يعنى متقاعدسازى و اثرگذارى ديپلماسى سنتى، با تركيبى از قدرت سخت و قدرت نرم در ابعادى گسترده، با سرعت بيشتر، پيچيده و بازيگرانى متنوع. 1 البته نبايد از نظر دور داشت كه ديپلماسى رسانهاى و بهكارگيرى قدرت نرم، موضوعات جديدى هستند و در عين حال از مسائل خرد محيط بينالمللى جارى و آينده به شمار مىآيند كه تئورىهاى موجود 2، به اظهارنظر قطعى يا انتخاب رويكردى تعميمپذير براى آن نپرداختهاند.
به هر حال تصور غالب در ديدگاه سنتى، بر اين پايه استوار است كه محيط بينالمللى، صحنهاى مركب از تخاصم و تقابل (كمتر تعامل و همكارى) ميان حاكميتهاى مستقل است و روابط ميان كشورها بر اساس ديپلماسى سنتى تنظيم گرديده است. ولى امروزه كه عرصه بينالمللى، از بسيارى از جهات، از جمله فرسايش مرزها، محدود شدن قدرتهاى قلمرويى و جريان بدون كنترل اطلاعات، دچار تحولات عديدهاى شده است، كشورها ناگزير به ارتباط بيشتر با يكديگر و حتى با هويتهايى هستند كه صاحب هيچ سرزمينى نيستند. 3
اين مفاهيم و تحليلها در مورد ديپلماسى رسانهاى، بهخوبى در مورد حج كه رسانه بينالمللى جهان اسلام است تببين مىشود. حج كه گردهمايى عظيم نمايندگانى از سرتاسر جهان اسلام است، مرزهاى جغرافيايى و هويتهاى ملى، فرقهاى و نژادى را