187جنبههاى سلبى هويت، برائت از مشركان و طرد هر نوع طاغوت نيز كه در مناسك حج، بهويژه طواف وجود دارد، حاكى از صلابت و عزت تمدن امت اسلامى در مقابل غرب و استعمارگران است. از اين جهت تشخص هويت تمدنى اسلام در مقابل تمدنهاى رقيب، نشان داده مىشود كه قصد دارند استيلا و سيطره خود را بر تمدن اسلامى تحميل كنند.
2. ديپلماسى رسانهاى حج و بيدارى اسلامى
بنابر نظريات جديد روابط بينالملل، سياست خارجى، عرصهاى نيست كه تنها حكومتها در آن حضور داشته باشند، بلكه ملتها نيز مىتوانند يك طرف اين روابط باشند. 1 محيط بينالمللى نوين كه مؤلفههاى جديدى چون قدرت نرم، بازيگران فراملى و سازمانهايى غيردولتى دارد، تحت تأثير انقلاب اطلاعات و ارتباطات، فرسايش مرزها، جهانى شدن و تحولات متعدد ديگر مىباشد. در اين محيط كه مبناى تنظيم ارتباط كشورها مركب از ديپلماسى سنتى و ديپلماسى رسانهاى است، مرزها در مواقعى برداشته شده و قدرت سخت، به دليل تركيب با قدرت نرم، از محدوده داخلى به خارج از مرزها كشيده شده است. 2
در چنين شرايطى كشورها، افزون بر قدرت سخت، ناچار به استفاده از قدرت نرم هستند و استفاده از نوع جديدى از ديپلماسى كه با توجه به ماهيت، نقش و كاركرد آن، ديپلماسى رسانهاى ناميده مىشود، ضرورى است. 3
ابعاد ديپلماسى رسانهاى حج را از دو جهت مىتوان تحليل كرد: